Hadis No. 14
Kadının Akıl ve Din Eksikliği İddiası
Buhari, No. 304 | Said b. Ebi Meryem (d. 761 - ö. 839) > Muhammed b. Cafer (d. ? - ö. 796) > Zeyd b. Eslem (d. ? - ö. 753) > İyaz b. Abdillah (d. ? - ö. ?) > Ebu Said el-Hudri
Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) bir defasında Kurban Bayramı namazı kılmak için namaz kılmaya çıktı. Sonra kadınların yanından geçerken, "Ey kadınlar! Sadaka verin, çünkü cehennem sakinlerinin çoğunluğunun siz (kadınlar) olduğunu gördüm." dedi. Kadınlar, "Ey Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sallam) bunun sebebi nedir?" diye sordular. O şöyle cevap verdi: "Sık sık küfrediyorsunuz ve kocalarınıza nankörlük ediyorsunuz. Sizden daha akıl ve dinden yoksun kimseyi görmedim. Dikkatli ve akıllı bir adam bile bazılarınızın etkisiyle yoldan çıkabilir." Kadınlar sordular: "Ey Allah'ın Resulü (s.a.v.)! Akıl ve dinimizde ne eksik?" O şöyle buyurdu: "İki kadının şahitliği bir erkeğin şahitliğine denk değil midir?" Kadınlar evet diye cevap verdiler. O şöyle buyurdu: "Bu, akıllarındaki eksikliktir. Bir kadının adet döneminde ne namaz kılabileceği ne de oruç tutabileceği doğru değil midir?" Kadınlar evet diye cevap verdiler. O şöyle buyurdu: "Bu da dinlerindeki eksikliktir."
قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَضْحًى ـ أَوْ فِطْرٍ ـ إِلَى الْمُصَلَّى، فَمَرَّ عَلَى النِّسَاءِ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ تَصَدَّقْنَ، فَإِنِّي أُرِيتُكُنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ النَّارِ ". فَقُلْنَ وَبِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " تُكْثِرْنَ اللَّعْنَ، وَتَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ، مَا رَأَيْتُ مِنْ نَاقِصَاتِ عَقْلٍ وَدِينٍ أَذْهَبَ لِلُبِّ الرَّجُلِ الْحَازِمِ مِنْ إِحْدَاكُنَّ ". قُلْنَ وَمَا نُقْصَانُ دِينِنَا وَعَقْلِنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَلَيْسَ شَهَادَةُ الْمَرْأَةِ مِثْلَ نِصْفِ شَهَادَةِ الرَّجُلِ ". قُلْنَ بَلَى. قَالَ " فَذَلِكَ مِنْ نُقْصَانِ عَقْلِهَا، أَلَيْسَ إِذَا حَاضَتْ لَمْ تُصَلِّ وَلَمْ تَصُمْ ". قُلْنَ بَلَى. قَالَ " فَذَلِكَ مِنْ نُقْصَانِ دِينِهَا ".
Sened (2 - Zayıf): Rivayet, Buhari gibi temel kaynaklarda geçse de "Ahad" (tek kanallı) haber grubundadır ve içerik açısından İslam'ın genel adalet prensipleriyle çatışan ciddi "Metin Tenkidi" sorunları barındırır. Kadınları ontolojik (yaratılışsal) olarak "aklen ve dinen kusurlu" gören bu bakış açısı; Hz. Peygamber'in kadın devrimiyle değil, dönemin ataerkil Arap kültürüyle örtüşmektedir. Bu tür rivayetler, ravilerin kendi kültürel kodlarını ve bilinçaltı önyargılarını dine yansıtmaları (kurgusal aktarım) şüphesini taşır.
Kur'an (1 - Red): Metin, Kur'an'ın insanı "Ahsen-i Takvim" (En güzel kıvam/potansiyel) üzere yarattığı ilkesine [1] zıttır. En büyük delil Nur Suresi'ndeki "Li'an" (Yeminleşme) ayetleridir; burada kadının tek şahitliği (yemini), erkeğin şahitliğine tamamen eşit sayılır ve hatta erkeğin iddiasını çürütür [2]. Eğer kadın doğuştan "yarım akıllı" olsaydı, en kritik davada şahitliği erkeğe denk tutulamazdı. Ayrıca Kur'an, mümin erkek ve kadınları birbirinin "velisi" (yöneticisi/dostu) ilan eder [3]; aklen ve dinen eksik bir varlığın, tam bir varlığa veli olması mantıken imkansızdır. (Bakara 282'deki şahitlik konusu ontolojik değil, dönemin ticari sosyolojisiyle ilgilidir).
Bilim (1 - Red): Nörobilimsel veriler, kadın ve erkek beyninin bilişsel kapasite ve zeka (IQ) noktasında birbirine biyolojik bir üstünlüğü olmadığını; beynin "cinsiyetten bağımsız mozaik" bir yapıda olduğunu kanıtlamıştır [4]. Hadiste "din eksikliği" gerekçesi olarak sunulan menstrüasyon (adet görme) ise, Allah'ın yarattığı biyolojik bir yasadır. İlahi iradenin, kendi koyduğu biyolojik bir döngüyü (doğurganlık yeteneğini) kullara "dini kusur/eksiklik" olarak yüklemesi, teolojik ve bilimsel açıdan tutarsızdır.
KAYNAKLAR
[1] Tin Suresi, 4. Ayet: Arapça: لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ | Okunuş: Le kad halakne'l-insâne fî ahseni takvîm. | Meal: Doğrusu biz insanı en güzel bir biçimde/kıvamda yarattık.
[2] Nur Suresi, 6-9. Ayetler: Arapça: وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ... | Okunuş: Vellezîne yermûne ezvâcehum... | Meal: Eşlerine zina isnadında bulunup da kendilerinden başka şahitleri olmayanlara gelince... Beşinci yemin, eğer yalan söylüyorsa Allah'ın lanetinin kendi üzerine olmasıdır.
[3] Tevbe Suresi, 71. Ayet: Arapça: وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ | Okunuş: Ve'l-mu'minûne ve'l-mu'minâtu ba'duhum evliyâu ba'd... | Meal: Mümin erkeklerle mümin kadınlar da birbirlerinin velileridir.
[4] Daphna Joel vd. (2015). "Sex beyond the genitalia: The human brain mosaic", PNAS, 112/50, 15468-15473. https://doi.org/10.1073/pnas.1509654112
Title