Hadis No. 27
Güneş'in Hareketi ve Arş'ın Altında Secde İddiası
Buhari, No. 3199 | Süfyan es-Sevri (d. 716 - ö. 778) > El-A'meş (d. 680 - ö. 765) > İbrahim et-Temimi (d. ? - ö. 711) > Ebu Zer (d. ? - ö. 652)
Ebu Zer'den rivayet edildiğine göre, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sallam) akşam vakti bana, “Güneşin nereye gittiğini biliyor musun?” diye sordu. Ben de, “Allah ve Resulü daha iyi bilir” diye cevap verdim. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sallam) şöyle buyurdu: “Güneş, Arş'ın altına secde edip tekrar doğmak için izin isteyene kadar gider (yani yolculuk eder), izin verilir ve sonra (bir zaman gelir ki) secde etmek üzereyken secdesi kabul edilmez ve yoluna devam etmek için izin ister, izin verilmez, geldiği yere geri dönmesi emredilir ve böylece batıdan doğar. Bu, Allah'ın şu sözünün tefsiridir: “Ve güneş, belirli bir süre için sabit bir yörüngede hareket eder. Bu, Yüce ve Her Şeyi Bilen Allah'ın hükmüdür.”
قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَبِي ذَرٍّ حِينَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ " تَدْرِي أَيْنَ تَذْهَبُ ". قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ " فَإِنَّهَا تَذْهَبُ حَتَّى تَسْجُدَ تَحْتَ الْعَرْشِ، فَتَسْتَأْذِنَ فَيُؤْذَنَ لَهَا، وَيُوشِكُ أَنْ تَسْجُدَ فَلاَ يُقْبَلَ مِنْهَا، وَتَسْتَأْذِنَ فَلاَ يُؤْذَنَ لَهَا، يُقَالُ لَهَا ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ. فَتَطْلُعُ مِنْ مَغْرِبِهَا، فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى {وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ }
Sened (2 - Zayıf): Hadis, Buhari ve Müslim gibi temel kaynaklarda geçmesine rağmen, metin tenkidi (Dırayet) açısından ciddi problemler barındırır. Raviler teknik olarak "sika" (güvenilir) kabul edilse de, zincirde yer alan Süfyan ve A'meş gibi ravilerin Kufe ekolünden olması ve metnin, o dönemin halk kozmolojisini yansıtan bir "Haber-i Vahid" (tek kanallı rivayet) olması dikkat çekicidir. Böylesine evrensel ve fiziksel bir olayın sadece Ebu Zer kanalıyla nakledilmesi, bilginin kesinliği (Sübut) açısından şüphe uyandırır.
Kur'an (2 - Çekimser): Kur'an, Güneş ve Ay'ın bir hesap ile hareket ettiğini [1] ve her birinin kendi yörüngesinde "yüzdüğünü" [2] belirtir. Hadiste geçen "Güneş'in Arş'ın altına gidip secde etmesi, durması ve izin istemesi" tasviri, Kur'an'daki "yasbahun" (yüzmek/akıp gitmek) fiilinin ifade ettiği süreklilik ve döngüsellik ilkesiyle çelişir. Kur'an'da cansız varlıkların secdesi, fiziksel bir "eğilme" değil, ilahi yasalara boyun eğme (teslimiyet) metaforudur. Hadis ise bu metaforu, bürokratik bir izin mekanizmasına dönüştürerek antropomorfik (insan biçimli) bir anlatım sunmaktadır.
Bilim (1 - Red): Bu rivayet, Dünya'nın düz olduğu ve Güneş'in Dünya etrafında dönüp akşamları bir yerde "saklandığı" antik Jeosentrik (Dünya merkezli) evren modeline dayanmaktadır. Modern astronomiye göre Güneş batmaz; Dünya kendi ekseni etrafında döndüğü için Güneş ufuk çizgisinin altında kalır. Dünya'nın bir yüzünde Güneş batarken, diğer yüzünde doğmaktadır. Dolayısıyla Güneş'in "Arş'ın altına gidip beklemesi" veya "secde edip izin istemesi" gibi bir zaman aralığı fiziksel olarak yoktur; Güneş her an Dünya'nın bir yarısını aydınlatmaya devam etmektedir [3]. Hadisteki tasvir, fizik yasaları ve heliosentrik (Güneş merkezli) sistemle kesin olarak uyuşmaz.
KAYNAKLAR
[1] Rahman Suresi, 5. Ayet: Arapça: الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ | Okunuş: Eşşemsu vel kameru bi husbân. | Meal: Güneş ve ay bir hesaba göre hareket etmektedir.
[2] Yasin Suresi, 40. Ayet: Arapça: لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ ۚ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ | Okunuş: Leşşemsu yenbegî lehâ en tudrikel kamera velel leylu sâbikun nehâr, ve kullun fî felekin yesbehûn. | Meal: Ne güneşin aya yetişip çatması uygundur, ne de gece gündüzü geçebilir. Her biri bir yörüngede yüzüp giderler.
[3] NASA Science. "Basics of Space Flight: Solar System". https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter1-1/
Title