Hadis No. 45
Kapalı Alanda Kıbleye Arka Dönme Ruhsatı
Buhari, No. 148 | Yahyâ b. Bükeyr (d. 771 - ö. 845) > El-Leys b. Sa'd (d. 713 - ö. 791) > Ukayl b. Hâlid (d. ? - ö. 761) > İbn Şihâb ez-Zührî (d. 678 - ö. 742) > Sâlim b. Abdullah (d. ? - ö. 724) > Abdullah b. Ömer (d. 614 - ö. 693)
Bir ihtiyaç için (kız kardeşim) Hafsa'nın evinin damına çıkmıştım. Resûlullah'ı (s.a.v.) arkası kıbleye, yüzü Şam'a (Kudüs'e) dönük halde tuvalet ihtiyacını giderirken gördüm.
ارْتَقَيْتُ فَوْقَ ظَهْرِ بَيْتِ حَفْصَةَ لِبَعْضِ حَاجَتِي، فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْضِي حَاجَتَهُ مُسْتَدْبِرَ الْقِبْلَةِ مُسْتَقْبِلَ الشَّأْمِ
Sened (3 - Muhtemel): Sahih-i Buhari 148 numaralı bu hadiste Abdullah b. Ömer, Peygamberi (s.a.v.) arkası kıbleye dönük halde gördüğünü aktarmıştır. Bu durum, Ebu Eyyub'un aktardığı "Sakın dönmeyin" yasağı ile zahiri bir zıtlık oluşturur. Ancak Câbir b. Abdullah (Tirmizi 9) ve Hz. Aişe gibi diğer sahabelerin de benzer gözlemleri (vefatından önce kıbleye doğru gördüm gibi) mevcuttur. Olayı doğrulayan sahabe sayısı 2-4 aralığında olduğu için rivayet "Ferd" (tek) kalmamış, ancak "Mütevatir" seviyesine de ulaşmamıştır. [1][2]
Kur'an (2 - Nötr): Metin, tuvalet ihtiyacı sırasında bedenin yönüyle ilgilidir. Kur'an-ı Kerim'de Kıble, namaz ibadeti için bir istikamet olarak belirlenmiştir. Tuvalet ihtiyacından bahsedilen ayetlerde ise konu sadece abdestin bozulması ve temizlik bağlamında ele alınmıştır. Kur'an'da fiziki olarak hangi yöne dönülmesi gerektiğine dair bir hüküm bulunmadığından, hadis Kur'an ile çatışmaz ve tarihsel bir detay veya beşeri bir durum (Durum D) kapsamında değerlendirilir. [3][4]
Bilim (2 - Nötr): Hadis, coğrafi yönelim (Kıble/Şam) ile ilgili şahsi bir gözlemi ve o dönemdeki dini adabımuaşereti aktarır. Modern tıp (Gastroenteroloji ve Üroloji) literatüründe, boşaltım fizyolojisi için belirleyici olan faktör coğrafi yönler değil, anorektal açının düzleşmesini sağlayan "postür" (çömelme) ve karın içi basıncıdır. Metin, test edilebilir bir sağlık iddiası taşımayıp tamamen ritüel ve etik alana girdiği için pozitif bilimlerin doğrulama veya yanlışlama alanının dışındadır. [5]
KAYNAKLAR
[1] Sunnah.com. "Sahih al-Bukhari, Book of Ablutions, Hadith 148", Sunnah.com. https://sunnah.com/bukhari:148
[2] Sunnah.com. "Jami` at-Tirmidhi, The Book on Purification, Hadith 9", Sunnah.com. https://sunnah.com/tirmidhi:9
[3] Bakara Suresi, 144. Ayet: Arapça: قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ... | Okunuş: Kad nerâ tekallube vechike fî-ssemâ-i felenuvelliyenneke kibleten terdâhâ fevelli vecheke şatra-lmescidi-lharâm... | Meal: (Ey Muhammed!) Biz senin yüzünün göğe doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Artık seni hoşnut olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Bundan böyle yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir...
[4] Maide Suresi, 6. Ayet: Arapça: ...أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً... | Okunuş: ...ev câe ehadun minkum mine-lğâiti ev lâmestumu-nnisâe felem tecidû mâen... | Meal: ...Yahut biriniz tuvaletten (ayak yolundan) gelirse, ya da kadınlara dokunursanız ve su bulamazsanız...
[5] Dov Sikirov. (2003). "Comparison of Straining During Defecation in Three Positions: Results and Implications for Human Health", Digestive Diseases and Sciences, 48/7, 1201–1205. https://doi.org/10.1023/A:1024180319005
Title