Hadis No. 63

Sened (4 - Sahih): Bu hadis (metin: "Hacamat yapanın da yaptıranın da orucu bozulmuştur"), Tirmizî ve İbn Mâce gibi diğer kaynakların taraması sonucunda çoklu kaynak (Mütevatir sınırına yakın) kategorisindedir. Veri madenciliği taramasında bu lafzı veya aynı hükmü rivayet eden sahabeler şunlardır: Şeddâd b. Evs (Ebû Dâvûd), Sevban (İbn Mâce), Râfi b. Hadîc (Tirmizî), Ali b. Ebi Talib, Sa'd b. Ebi Vakkas, Üsame b. Zeyd, Bilal-i Habeşi, Ma'kıl b. Yesar ve Ebu Musa el-Eş'ari. Bulgu: 9 Farklı Sahabe tarafından rivayet edilmiştir. Fıkhi olarak "mensuh" (hükmü kalkmış) olduğu tartışılsa da, sened matematiği açısından hadis Sahih (Güvenilir) aralığının en üst sınırındadır. [1][2][3][4]

Kur'an (1 - Red): Hadis, hacamat (kan aldırma) eyleminin orucu bozduğunu iddia etmektedir. Ancak Kur'an'da orucun yasakları ve sınırları Bakara Suresi 187. ayette net ve ayrıntılı bir şekilde çizilmiştir. Bakara 187'ye göre oruç; tan yerinin ağarmasından geceye kadar "yeme, içme ve cinsel ilişkiden" uzak durmaktır. Ayetin sonunda "Bunlar Allah'ın sınırlarıdır" denilerek, bu sınırların korunması emredilmiştir. Kur'an'ın tanımladığı oruç, bedene giren (gıda, sıvı) ve nefsani arzuları (cinsellik) kapsar. Hacamat gibi bedenden kanın çıkması veya tıbbi/cerrahi bir müdahale, Kur'an'ın oruç tanımı ve yasakları kapsamında değildir. Allah'ın kitabında belirtmediği bir eylemi "ibadeti geçersiz kılan bir unsur" olarak eklemek, ayetin belirlediği kesin sınırlarla (muhkem hüküm) ve "dinde zorluk yoktur" (Hac 78) prensibiyle çelişmektedir. [5][6]

Bilim (2 - Nötr): Hadiste geçen "orucun bozulması" ifadesi, tıbbi veya fiziksel bir durumun tespiti değil, dini bir ibadetin (orucun) geçerlilik şartlarını belirleyen fıkhı/hukuki bir hükümdür. Pozitif bilimler orucu "kalori kısıtlaması" veya "metabolik durum" (ketozis vb.) olarak inceler. Hacamat (yaş kupa terapisi), deri altındaki interstisyel sıvının ve kanın vakumlanarak dışarı atılması işlemidir. Bu işlem vücuda bir besin girişi sağlamadığı için, "fizyolojik orucu" (açlık durumunu) bozmaz. Ancak hadis metni, metabolik bir süreçten ziyade "ritüel geçerliliğini" konu almaktadır. Konu, ibadetin kabul şartları ile ilgili olduğu için, fizik, kimya veya biyoloji yasalarıyla doğrulanabilecek veya yanlışlanabilecek, test edilebilir bir doğa olayı iddiası taşımamaktadır. Tıp literatüründe hacamatın fizyolojik etkileri incelense de, "ibadetin bozulması" kavramı bilimin inceleme alanına girmediğinden analiz sonucu nötrdür. [7][8]

KAYNAKLAR

[1] Sunnah.com. "Sunan Abi Dawud 2369", Oruç Kitabı. https://sunnah.com/abudawud:2369

[2] Sunnah.com. "Jami` at-Tirmidhi 774", Oruç Kitabı. https://sunnah.com/tirmidhi:774

[3] Taner Karasu. (2023). "Hadislerde Yorum Farklılığı: Hacamat Yapan ya da Yaptıranın Orucuna Dair Hadis Örneği", Hafıza Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5/2, 104-114. 

https://doi.org/10.56671/hafizadergisi.1403825

[4] Diyanet İşleri Yüksek Kurulu. "Oruçlu iken kan vermek orucu bozar mı?", Kurul Fetvaları. https://kurul.diyanet.gov.tr/soru/oruclu-iken-kan-vermek-ve-vucuda-kan-almak-orucu-bozar-mi/0193c42d-7039-7679-de88-549f8617f964

[5] Bakara Suresi, 187. Ayet: Arapça: ...وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْاَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطُ الْاَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِۖ ثُمَّ اَتِمُّوا الصِّيَامَ اِلَى الَّيْلِۚ... | Okunuş: ...Ve kulû veşrabû hattâ yetebeyyene lekumu-lhaytu-l-ebyadu mine-lhayti-l-esvedi mine-lfecr. Summe etimmû-ssiyâme ile-lleyl... | Meal: ...Fecrin beyaz ipliği (aydınlığı), siyah ipliğinden (karanlığından) ayırt edilinceye kadar yiyin, için. Sonra orucu geceye kadar tamamlayın...

[6] Hac Suresi, 78. Ayet: Arapça: ...وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدّ۪ينِ مِنْ حَرَجٍۜ... | Okunuş: ...Ve mâ ce'ale 'aleykum fî-ddîni min harac... | Meal: ...O, din konusunda üzerinize hiçbir zorluk yüklemedi...

[7] Abdullah M. Al-Bedah. (2019). "The medical perspective of cupping therapy: Effects and mechanisms of action", Journal of Traditional and Complementary Medicine, 9/2, 90-97. https://doi.org/10.1016/j.jtcme.2018.03.003

[8] Ahmed S. M. El-Sayed. (2013). "Methods of Wet Cupping Therapy (Al-Hijamah): In Light of Modern Medicine and Prophetic Medicine", Alternative and Integrative Medicine, 2/3, 1-16. https://www.hilarispublisher.com/open-access/methods-of-wet-cupping-therapy-al-hijamah-in-light-of-modern-medicine-and-prophetic-medicine-2327-5162.1000111.pdf