ÖNERME

Geleneksel fıkıhta abdesti bozan şeyler (kan, kusmak, gülmek vb.) gereksizce uzatılmış; buna karşılık Kur’an’ın tanıdığı "Ayaklara Mesh" (Sıvazlama) kolaylığı ise "deri mest" gibi zorlama şartlara bağlanarak halktan saklanmıştır. Oysa Kur’an’a göre abdest; vücudun biyolojik ve iradi kontrolüdür. Bu kontrolü bozan şeyler nettir (tuvalet ve cinsellik).

Ayakların temizliği konusunda Allah, ayetin orijinal gramerinde müminlere 'yıkama' ve 'meshetme' arasında bir seçim hakkı sunarak büyük bir kolaylık sağlamıştır. Bu hüküm, keyfi bir tercih değil, bulunulan şartlara göre devreye giren bir rahmettir. İmkanın müsait olduğu (ev vb.) durumlarda yıkamak esas iken; ayakkabının çıkarılmasının zor olduğu, hava şartlarının elverişsizliği veya ıslanan ayağın kurutulmasının mümkün olmadığı dış ortamlarda, ayakkabı (veya onu ikame eden giysi) üzerine meshetmek ayetin tanıdığı bir haktır. Dolayısıyla mesh; rivayetlerle gelen bir istisna değil, zorluk anında müminin konforunu sağlayan Kur'anî bir çözümdür. Mesh işleminde hedef, ayette 'Ka’beyn' olarak belirtilen iki aşık kemiğidir (bilekler). Elin anatomik yapısı ve temizlik mantığı gereği; parmak uçlarından başlanarak ayağın üst kısmı, bileklerdeki bu kemiklere kadar sıvazlanır. Ayetteki sınır (Ka'beyn) ayağın tabanını değil, bilek eklemini işaret ettiği için doğru olan üst yüzeyin meshedilmesidir.

REFERANSLAR

Bozanlar (Mâide Suresi, 6. Ayet)[1]: "...Veya biriniz tuvaletten (gâit’ten) gelirse..."

• Analiz: Abdesti bozan temel eylem, sindirim ve boşaltım sisteminin dışarıya atık bırakmasıdır. Biyolojik işleyişte vücut; besinleri alır, işler ve posasını (dışkı/idrar/gaz) dışarı atar. 'Gâit' kavramı bu atıkların tümünü kapsar. Büzgen kasların (sfinkterlerin) gevşemesiyle gerçekleşen bu tahliye işlemi (katı, sıvı veya gaz fark etmeksizin), vücudun 'temizlenme' (abdestli olma) halini sona erdirir. Dolayısıyla olay bir 'basınç veya mühür' meselesi değil, vücudun atık maddeleri tahliye etme sürecidir.

Mesh Delili (Mâide Suresi, 6. Ayet)[1]: "...Başınızı ve (topuklara kadar) ayaklarınızı meshedin..."

• Gramer Analizi: Ayetin Arapça orijinalinde "ayaklar" kelimesi, hem "Yıkayın" fiiline atıfla (Ercula-kum) hem de "Meshedin" fiiline atıfla (Erculi-kum) okunabilen mucizevi bir yapıdadır. Allah burada iki seçenek sunmuştur: İsteyen (imkanı olan/çıplak ayaklı) yıkar, isteyen (zorda olan/giyinik olan) mesheder.

Nezaket Dili (Meryem Suresi, 20. Ayet)[2]: Hz. Meryem’in "Bana hiçbir insan dokunmadı" sözü, Kur’an’da "dokunma" fiilinin cinsel ilişki anlamında kullanıldığının en net kanıtıdır.

DEĞERLENDİRME

Cinsellik ve Dokunma: Ayetteki "Kadınlara dokunursanız" ifadesi, Kur’an’ın nezaket diliyle (kinaye) ifade ettiği cinsel ilişkidir. Eşini öpmek, el ele tutuşmak veya sarılmak abdesti bozmaz. Abdesti bozan dokunma; boşalma veya cünüplükle sonuçlanan cinsel birlikteliktir.

Ayakları Yıkamak mı, Meshetmek mi?: Kur’an, başımızı meshetmemizi ister. Saçımız varken saçın üzerine meshederiz, kazıtıp deriye dokunmamız gerekmez. Kıyasen; başımızı meshederken saçı kazıtıp deriye değmek gerekmiyorsa, ayakları meshederken de çorabı çıkarıp deriye değmek şart değildir. Çorap, ayağın örtüsüdür.

"Deri Mest" Şartı Yoktur: Fıkıhçıların "Mest deriden olmalı, su geçirmemeli, 3 mil yürünebilmeli" gibi şartları Kur’an’da yoktur. Allah "Deri olursa kabul ederim, pamuk olursa yakarım" demez. Amaç, zorluk çıkarmamak ve temizlenmektir. İnce veya kalın, ayağı örten her temiz giysi üzerine mesh caizdir.

Abdesti Bozmayanlar: Kur’an’da "kan akınca abdest alın" diyen bir ayet yoktur. Kan veya kusmuk necis (pis) bir atık değil, bir yaralanma veya reflekstir. Namazda kahkaha atmak namazı bozar (ciddiyeti bozduğu için) ama abdesti bozmaz.

Sonuç:

• Bozanlar: Tuvalet ihtiyacı (idrar, dışkı, gaz) ve cinsel ilişkidir.

• Bozmayanlar: Kanama, kusma, uyuklama, karşı cinse (şehvetsiz/ilişkisiz) temas.

• Ayaklar: Yıkamak güzeldir, ancak çorap üzerine meshetmek de Kur’anî bir haktır.

KAYNAKLAR

[1] Mâide Suresi, 6. Ayet:

Arapça: ...اَوْ جَٓاءَ اَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَٓائِطِ اَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَٓاءَ... وَامْسَحُوا بِرُؤُ۫سِكُمْ وَاَرْجُلَكُمْ اِلَى الْكَعْبَيْنِۜ...

Okunuş: ...Ev câe ehadun minkum mine-lġâiti ev lâmestumu-nnisâe... vemsehû biruûsikum ve erculekum (kıraate göre: erculikum) ile-lka’beyn(i)...

Meal: ...Yahut biriniz tuvaletten gelirse, yahut kadınlara dokunursanız (cinsel ilişkiye girerseniz)... başınızı ve ayaklarınızı (ayak bileği kemiklerine kadar) meshedin (veya yıkayın)...

[2] Meryem Suresi, 20. Ayet:

Arapça: قَالَتْ اَنّٰى يَكُونُ ل۪ي غُلَامٌ وَلَمْ يَمْسَسْن۪ي بَشَرٌ...

Okunuş: Kâlet ennâ yekûnu lî ġulâmun velem yemsesnî beşerun...

Meal: Meryem, "Bana hiçbir insan dokunmadığı (ilişkiye girmediği) halde nasıl çocuğum olur?" dedi.