ÖNERME

Akla uymayan din, hayata da uymaz. Çünkü dinin sahibi olan Allah ile aklın yaratıcısı olan Allah aynıdır. Yaratıcı; biri İndirilen Kitap (Kur’an), diğeri Yaratılan Kitap (Evren ve İnsan Aklı) olmak üzere iki yol gösterici var etmiştir. Kaynağı bir olan bu ikili asla çelişmez; aksine birbirini tamamlar ve tasdik eder.

Eğer bir dini yorum; mantığa, bilime, vicdana ve hayatın doğal akışına (sünnetullah) taban tabana zıt düşüyorsa; sorun dinde değil, o dini yorumlayan kirli akıldadır. Aklı devre dışı bırakan bir din anlayışı; yaşanabilir bir hayat sistemi değil, ancak taklit edilebilir bir tiyatrodur. İslam, aklı askıya almayı değil; onu en yüksek kapasitede kullanmayı emreder.

REFERANSLAR

Aklın Kutsallığı (Yûnus Suresi, 100. Ayet)[1]: "...Allah, pisliği/rezilliği aklını kullanmayanların üzerine yağdırır."

• Kavram Analizi: Ayette geçen pislik (rics); sadece maddi kir değil, zihinsel yozlaşma, huzursuzluk, geri kalmışlık ve perişan haldir. Kur'an'a göre toplumların sefalete düşmesinin temel sebebi dinsizlik değil, akılsızlıktır.

Cehennemin Sebebi (Mülk Suresi, 10. Ayet)[2]: "Ve (cehennemdekiler) derler ki: Eğer biz dinlemiş olsaydık yahut aklımızı kullansaydık, şu çılgın ateşin halkı arasında olmazdık!"

• Analiz: Bu itiraf, kurtuluşun anahtarının sadece şekilsel ibadet değil, dinlenilen veriyi süzgeçten geçirmek ve aklı aktif kullanmak olduğunu gösterir.

Fıtrat Uyumu (Rûm Suresi, 30. Ayet)[3]: "...Allah’ın insanları üzerinde yarattığı fıtrata (doğal yapıya) uygun olan dine yönel..."

• Analiz: Din, insanın fabrika ayarlarına yani doğasına (fıtrat) ters olamaz. İnsanı mutsuz eden, bunaltan, doğasına ve psikolojisine aykırı gelen zorlamalar; Allah’ın dini olamaz.

DEĞERLENDİRME

İnsan donanım (biyoloji/akıl), din ise yazılımdır (vahiy). Bir yazılım, yüklendiği donanımı kasıyor, donduruyor veya çökertiyorsa; o yazılım o cihaza ait değildir veya virüslüdür. Gerçek İslam, insan aklıyla mükemmel bir uyum içinde çalışır, entegre olur ve insanı bir üst versiyona taşır.

Akla uymayan hurafeler hayata dayatıldığında; toplumlar geri kalır, bilim üretemez ve huzursuz olur. "Akla uymayan din hayata uymaz" ilkesi; İslam dünyasının mevcut durumunun da özetidir: Aklı düşman görüp kapı dışarı ettikleri gün, hayatla ve gerçeklikle bağları kopmuştur. Müslüman olmak için aklı kurban etmek gerekmez; aksine Müslüman olmak, aklı kutsamak ve zirveye taşımaktır.

KAYNAKLAR

[1] Yûnus Suresi, 100. Ayet:

Arapça: وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لاَ يَعْقِلُونَ

Okunuş: Ve yec'alur ricse alellezîne lâ ya'kılûn(ya'kılûne).

Meal: Allah, pisliği (küfür ve azabı), aklını kullanmayanların üzerine bırakır.

[2] Mülk Suresi, 10. Ayet:

Arapça: وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ

Okunuş: Ve kâlû lev kunnâ nesmeu ev na'kılu mâ kunnâ fî ashâbis saîr(saîri).

Meal: Ve: “Eğer biz işitmiş veya akıl etmiş olsaydık, alevli ateş halkı arasında olmazdık” dediler.

[3] Rûm Suresi, 30. Ayet:

Arapça: فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا

Okunuş: Fe ekim vecheke lid dîni hanîfâ(hanîfen), fıtratallâhilletî fataran nâse aleyhâ.

Meal: O halde yüzünü, bir hanif olarak dine tut, Allah'ın insanları kendisi üzerine yarattığı fıtratına.