ÖNERME

İnsan psikolojisi ve biyolojisi, kök salmış alışkanlıkları ve bağımlılıkları bir anda kesip atmaya her zaman müsait olmayabilir. Ani değişimler, bazen bünyede şok etkisi yaratıp kişiyi tamamen değişimden veya inançtan soğutabilir. Allah, yarattığı insanın bu zaafını bildiği için; İslam’ın ilk döneminde toplumun iliklerine işlemiş olan içki alışkanlığını bir gecede yasaklamamış; zamana yayılmış, üç aşamalı, akılcı ve tedrici yani kademeli bir yöntem uygulamıştır. Bu yöntem; “Ya hep ya hiç” diyerek insanı ümitsizliğe düşüren tuzağa karşı; adım adım, sabırla ve şuurla iyileşme yolunu gösteren ilahi bir reçetedir. Bu noktada kavramsal zemin doğru oturtulmalıdır: Arapça’da “hamr” (خمر) kelimesi, kök manası itibarıyla “örtmek, gizlemek, bürümek” demektir. İçkiye ve sarhoşluk verici maddelere bu ismin verilmesinin temel gerekçesi, mayalanmış olmaları değil, “aklı örtmeleri ve şuuru perdelemeleridir”. Dolayısıyla Kur’an’daki yasak; sadece belirli bir sıvıya değil, aklı örterek insanı insanlıktan çıkaran o "örtücü" etkiye yöneliktir.

REFERANSLAR

Entelektüel Sorgulama (Bakara Suresi, 219) [1]: "Sana içkiyi ve kumarı sorarlar. De ki: Onlarda hem büyük günah (zarar), hem de insanlar için bazı faydalar vardır. Ancak zararları/günahları, faydalarından daha büyüktür."

• Analiz: Mesaj; önce mantığını ikna et. Evet, keyif veriyor olabilir ama götürdüğü şey getirdiğinden fazla. Bu muhasebeyi yap.

Kısıtlama ve İrade Antrenmanı (Nisâ Suresi, 43) [2]: "Ey iman edenler! Siz sarhoş iken... ne dediğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın."

• Analiz: Günde beş vakit namaz kılan biri için bu ayet, içki içilebilecek zaman dilimlerini gün boyu kısıtlamak demektir. Bırakamıyorsan bile azalt ve kontrol altına al; ibadet disipliniyle bağımlılık zincirini gevşet.

Kesin Kopuş (Mâide Suresi, 90) [3]: "Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları şeytan işi birer pisliktir. Bunlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz."

• Analiz: Zihin hazırlandı, irade güçlendi, "aklı örten" (hamr) illetinin farkına varıldı; şimdi son darbeyi vur ve tamamen terk et.

DEĞERLENDİRME

Şeytan insana; “İçki içiyorsan namaz kılma, ikiyüzlü olursun” veya “Tam yapamıyorsan hiç yapma” diye fısıldar; oysa Allah’ın yöntemi tam tersidir. Nisa Suresi 43. ayet gereği “İçiyor olsan bile namazı bırakma, sadece namaz saatinde ayık ol” prensibi işler çünkü namazla kurulan bağ yani Allah ile irtibat, zamanla o kötülüğü bünyeden atacaktır. İlaç yani ibadet, hastalık yani günah var diye kesilmez; aksine hastalık var diye daha düzenli alınır. Bir gence veya günahkara “Cehennemde yanarsın, hemen bırak” demek yerine; ona önce zararlarını fark ettirmek, sonra hayatındaki iyi alanları artırarak kötüye kalan zamanı daraltmak ve en sonunda tamamen bıraktırmak gerekir. Allah, kullarına kaldıramayacağı yükü yüklemez; nitekim 23 yıllık vahiy sürecinde içkinin son yıllarda yasaklanması, bir toplumun veya bireyin hazır oluş sürecine verilen ilahi değerdir. "Hamr" kelimesinin işaret ettiği gibi, aklı örten her şey kişinin hakikatle bağını koparır; bu yüzden haramdır. Ancak düşe kalka yürümek, hiç yürümemekten iyidir; mükemmel olmayı bekleme, yola çık ve yolda düzel mantığı esastır zira Allah senin sonucuna değil, mücadelene bakar.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 219. Ayet: Arapça: يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ... | Okunuş: Yes-elûneke ‘ani-lhamri velmeysir(i). Kul fîhimâ iśmun kebîrun vemenâfi’u linnâs(i)... | Meal: Sana içkiyi ve kumarı sorarlar. De ki: “Onlarda hem büyük günah, hem de insanlar için (bazı) yararlar vardır. Ama günahları yararlarından daha büyüktür.”

[2] Nisâ Suresi, 43. Ayet: Arapça: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَقْرَبُواْ الصَّلاَةَ وَأَنتُمْ سُكَارَى حَتَّىَ تَعْلَمُواْ مَا تَقُولُونَ... | Okunuş: Yâ eyyuhâ-lleżîne âmenû lâ takrabû-ssalâte ve entum sukârâ hattâ ta’lemû mâ tekûlûn(e)... | Meal: Ey iman edenler! Sarhoş iken ne söylediğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın.

[3] Mâide Suresi, 90. Ayet: Arapça: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ... | Okunuş: Yâ eyyuhâ-lleżîne âmenû innemâ-lhamru velmeysiru vel-ensâbu vel-ezlâmu ricsun min ‘ameli-şşeytâni fectenibûh(u)... | Meal: Ey iman edenler! (Aklı örten) İçki (ve benzeri şeyler), kumar, dikili taşlar ve fal okları ancak, şeytan işi birer pisliktir. Onlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz.