ÖNERME

Buluntu eşya (lukata) hukukunda gelenekselleşmiş olan "dokunma yanarsın" veya "bir yıl sakla" anlayışı, modern şehir hayatının dinamikleri ve fizik yasaları karşısında geçerliliğini yitirmiştir. Temel ölçü, enerjinin korunumu ve toplumsal faydadır. Sahipsiz duran bir değer, sistem için kayıp enerjidir. Onu atıl bırakmak takva değil; kötü niyetli kullanıma zemin hazırlamak veya o değerin yok olmasına (entropi) göz yummaktır.

Pasif iyilik, iyilik değildir. Doğru eylem; bulunan değeri sisteme en hızlı şekilde, sahibi veya toplum yararına geri kazandırmaktır.

REFERANSLAR

İsrafın Tanımı (A’râf Suresi, 31. Ayet)[1]: "...Yiyin için fakat israf etmeyin..."

• Kavram Analizi: İsraf, sadece var olanı saçıp savurmak değil; aynı zamanda var olan potansiyelin (enerjinin) çürümesine ve yok olmasına seyirci kalmaktır.

Bilimsel Veri Başlığı (Entropi Yasası)[2]: Termodinamik yasaları gereği, kullanılmayan veya koruma altına alınmayan her sistem düzensizliğe (bozulmaya) gider. Bir gıdanın çürümesi veya paranın kaybolması, evrendeki toplam faydanın azalmasıdır.

Bilimsel Veri Başlığı (Oyun Teorisi ve Ortak Mallar)[3]: "Ortak Malların Trajedisi" teoremine göre, sahipsiz bir kaynağı sorumlu bireyler koruma altına almazsa, o kaynak sorumsuz bireyler (hırsızlar) tarafından sömürülür.

DEĞERLENDİRME

Modern metropollerde ve hızlı yaşam döngüsünde "sahibini bekleme" yaklaşımı, yerini rasyonel eyleme bırakmalıdır. Yerdeki bir gıda maddesi, biyolojik bir saatli bombadır; çürümeye terk edilmesi doğaya ve ekonomiye ihanettir. Bu enerji bekletilmeden bir ihtiyaç sahibine veya hayvana ulaştırılarak döngüye sokulmalıdır.

Şehir hayatında düşük miktarlar (bozuk para vb.) için "arama maliyetine" katlanılmaz. Bulunan miktar küçükse, üzerine cüzi bir miktar daha eklenerek sadaka kutusuna atılmalıdır. Böylece atıl durumdaki para, sinerji etkisiyle anlamlı bir iyiliğe dönüşür. Bulunan eşya ise (kalem, çakmak vb.), ihtiyaç varsa kullanılmalı; ancak üstün ahlak gereği eşyanın bedeli niyet edilerek bir fakire ödenmelidir. Böylece eşya "çalınmış" değil, bedeli ihtiyaç sahiplerine ödenerek sistemden "satın alınmış" olur.

Yüksek değerli ve kimlikli eşyalarda (cüzdan, telefon) ise akıl devreye girer. Bu varlıklar sahibine ulaşılabilir niteliktedir. En rasyonel yol, bireysel kahramanlık yerine güvenlik sistemlerini kullanmak ve tutanakla teslim etmektir. Yerdeki değeri zimmete geçirmek hırsızlık; çürümesini izlemek basiretsizlik; toplum yararına kazandırmak ise akılcı dindarlıktır.

KAYNAKLAR

[1] A’râf Suresi, 31. Ayet:

Arapça: ...كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ

Okunuş: ...Kulû veşrabû ve lâ tusrifû, innehu lâ yuhibbul musrifîn(e).

Meal: ...Yiyin için fakat israf etmeyin. Şüphesiz Allah israf edenleri sevmez.

[2] Çengel, Yunus A. ve Boles, Michael A. "Thermodynamics: An Engineering Approach". McGraw-Hill Education, 8. Baskı (2014).

[3] Hardin, Garrett. "The Tragedy of the Commons". Science 162/3859 (1968), 1243-1248. https://doi.org/10.1126/science.162.3859.1243