ÖNERME

İnsan zihni, evrimsel ve sosyal güdülerle topluluktan kopmaktan korkar. "Herkes böyle yapıyor, milyonlarca insan yanılıyor olamaz" mantığı, hakikatin önündeki en büyük zihinsel tuzaktır. Oysa Kur’an, "Çoğunluk" (Ekserun-nas) kavramına hakikat terazisinde daima negatif bakar. Hakikat, parmak sayısıyla değil, ilke sayısıyla ölçülür. İslam’da "Ümmet" olmak; bir kalabalığın parçası olup koyun sürüsü gibi güdülmek değil, değerler etrafında birleşmektir. Tarih boyunca peygamberler hep "marjinal" (azınlık) olarak başlamıştır; eğer çoğunluk haklı olsaydı, putperestlik meşru olurdu.

REFERANSLAR

İstatistiksel Uyarı (En’âm Suresi, 116. Ayet) [1]: "Eğer yeryüzündekilerin çoğunluğuna uyarsan, seni Allah yolundan saptırırlar. Onlar sadece zanna (tahmine/söylentiye) uyarlar ve sadece saçmalarlar."

• Analiz: Ayet, hakikatin demokratik bir oylama olmadığını vurgular. Kalabalıklar genellikle bilgiye değil, dedikoduya ve yerleşik kabullere (zanna) dayanır. Çoğunluğa uymak, konforlu ama saptırıcı bir yoldur.

Tek Kişilik Ümmet (Nahl Suresi, 120. Ayet) [2]: "Muhakkak ki İbrahim, (tek başına) bir ümmetti..."

• Kavram Analizi: Allah, hakikati savunan tek bir kişiyi, milyarlarca kişilik cahil bir kalabalıktan daha "kalabalık" ve ağır (bir ümmet) saymıştır.

Bilimsel Veri (Sosyal Uyum/Sürü Psikolojisi) [3]: Sosyal psikolojideki "Asch Deneyi" ve benzeri çalışmalar; bireylerin grup baskısı altındayken, gözleriyle gördükleri apaçık gerçeği bile reddedip grubun (çoğunluğun) yalanına ortak olduklarını kanıtlar. İnsan beyni, "sosyal dışlanma acısını" fiziksel acıyla aynı bölgede işler, bu yüzden sürüye uymayı tercih eder.

DEĞERLENDİRME

Toplum, farklı düşüneni "öteki" ilan ederek sindirir veya dışlar. Kur’an, bireyi bu mahalle baskısından özgürleştirir [1]. Akıntıya sadece ölü balıklar kapılır; diri olan, gerektiğinde akıntıya (toplumsal yozlaşmaya ve hurafelere) karşı yüzebilendir. Bir Müslüman; "Herkes faiz yiyor, herkes torpil yapıyor, herkes tarikata gidiyor" diyerek kendini aklayamaz.

Modern dünyada "Trend Topic" veya "Viral" olanın doğru sanılması, sürü psikolojisinin dijital halidir [3]. Kur’an, popüler olanı değil, Hak olanı seçen; gerektiğinde tek başına bir "Ümmet" gibi durabilen karakterli bireyler inşa eder [2]. Diğerlerinden ayrışmak, yanlış yolda olunduğunun değil; belki de o unutulmuş "özü" yakaladığının işaretidir.

KAYNAKLAR

[1] En’âm Suresi, 116. Ayet:

Arapça: وَاِنْ تُطِعْ اَكْثَرَ مَنْ فِي الْاَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَب۪يلِ اللّٰهِۜ | Okunuş: Ve in tuti' eksere men fil ardı yudilluke an sebilillah. | Meal: Eğer yeryüzündekilerin çoğunluğuna uyarsan, seni Allah yolundan saptırırlar.

[2] Nahl Suresi, 120. Ayet:

Arapça: اِنَّ اِبْرٰه۪يمَ كَانَ اُمَّةً قَانِتًا لِلّٰهِ حَن۪يفًاۜ | Okunuş: İnne ibrahime kane ummeten kaniten lillahi hanifa. | Meal: Muhakkak ki İbrahim, Allah'a itaat eden bir ümmetti.

[3] Solomon Asch. "Opinions and Social Pressure". Scientific American [193/5] (1955), 31-35. https://pdodds.w3.uvm.edu/teaching/courses/2009-08UVM-300/docs/others/everything/asch1955a.pdf