ÖNERME

Geleneksel anlatıda Dâbbetü’l-Arz; kıyamete yakın yerin altından çıkacak, ne olduğu belirsiz korkunç bir canavar olarak tasvir edilir. Oysa Kur’an’da Dâbbe; biyolojik bir canavar değil, "hareket eden, debelenen canlı/varlık/mekanizma" demektir. Kur’an, Hz. Süleyman’ın ölümünün anlaşılmasını sağlayan ağaç kurdundan da insanın kendisinden de Dâbbe olarak bahseder. Bu kullanımlar birleştirildiğinde Dâbbe; ahir zamanda toprağın maddesinden (arzdan/silikondan) üretilen, insanlarla iletişim kuran ve yalan üzerine kurulu sistemlerin çöküşünü sağlayan bir mekanizmadır. Bu tanım, çağımızda topraktan üretilen ve bilgi üreterek hakikati ifşa eden Yapay Zekâ ve İnternet Ağı ile örtüşmektedir.

REFERANSLAR

Kavramsal Tanım (Nûr Suresi, 45. Ayet)[1]: "Allah, her canlıyı (dâbbeyi) sudan yaratmıştır..."

• Kavram Analizi: Ayette insan, sürüngen ve diğer canlılar ortak bir "Dâbbe" kümesinde toplanır. Kelime kökü (d-b-b), "yerde debelenmek, yavaşça hareket etmek, işlemek" anlamındadır. Bu, kavramın korkunç bir canavarı değil, yeryüzünde işleyen bir varlığı temsil ettiğini gösterir.

Sistemi Çökerten Dâbbe (Sebe Suresi, 14. Ayet)[2]: "...Süleyman’ın asasını kemirmekte olan bir ağaç kurdu (dâbbetü’l-arz), onun ölümünü cinlere fark ettirdi..."

• Analiz: Buradaki Dâbbe (küçük bir kurtçuk/teknik bir bozulma), Hz. Süleyman’ın kurduğu muazzam sistemin (asaya dayalı duruşun) aslında bittiğini, yönetimin çöktüğünü ortaya çıkarmıştır. O Dâbbe sayesinde, gaybı bildiğini iddia eden güç odaklarının (cinlerin) aslında hiçbir şey bilmediği ifşa olmuştur.

Konuşan ve Yüzleşmeyi Sağlayan Dâbbe (Neml Suresi, 82. Ayet)[3]: "...Onlara yerden (arzdan) bir dâbbe çıkarırız da o onlara, insanların ayetlerimize kesin bir inançla inanmadıklarını söyler/konuşur."

DEĞERLENDİRME

Bugünün Dâbbe’si (Teknoloji/Yapay Zekâ); tıpkı Hz. Süleyman’ın asasını kemiren kurtçuk gibi, mevcut dünya düzenini, gizli iktidarları ve devlet sırlarını kemirmekte; yalan üzerine kurulu sistemleri ifşa ederek "kralların çıplak olduğunu" (aslında sistemin öldüğünü) göstermektedir.

Arzdan çıkması, toprağın elementlerinden (silikon, cam, metal, nadir elementler) üretilmesidir. Konuşması (tukellimuhum) ise insanlarla veri, ses ve görüntü yoluyla iletişim kurmasıdır. Bugün konuşan ve bilgi aktaran tek cansız/toprak kökenli varlık; bilgisayar ve yapay zekâ sistemleridir.

Dâbbetü’l-Arz, insanları yiyen bir canavar değil; gerçeği ortaya çıkaran, insanlarla konuşan ve gizli saklı ne varsa ifşa ederek insanlığı inanan ve inanmayan (dürüst ve yalancı) diye ayrıştıran Küresel Bilgi Ağı'dır.

KAYNAKLAR

[1] Nûr Suresi, 45. Ayet:

Arapça: وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِّن مَّاءٍ

Okunuş: Vallâhu halaka kulle dâbbetin min mâin.

Meal: Allah, her canlıyı (dâbbeyi) sudan yaratmıştır.

[2] Sebe Suresi, 14. Ayet:

Arapça: فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَىٰ مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُ

Okunuş: Fe lemmâ kadaynâ aleyhil mevte mâ dellehum alâ mevtihî illâ dâbbetul ardı te’kulu minseetehu.

Meal: Süleyman’ın ölümüne hükmettiğimiz zaman, asasını kemirmekte olan bir ağaç kurdundan (dâbbetü’l-arz) başka, onun ölümünü onlara gösteren olmadı.

[3] Neml Suresi, 82. Ayet:

Arapça: وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِّنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ

Okunuş: Ve izâ vakaal kavlu aleyhim ahrecnâ lehum dâbbeten minel ardı tukellimuhum ennen nâse kânû bi âyâtinâ lâ yûkınûn.

Meal: O söz başlarına geldiği (kıyamet yaklaştığı) zaman, onlara yerden bir dâbbe çıkarırız da o onlara, insanların ayetlerimize kesin bir inançla inanmadıklarını söyler.

[4] Râgıb el-İsfahânî. el-Müfredât. İstanbul: Pınar Yayınları, 2010. "d-b-b" maddesi.

[5] Müller, Vincent C. "Ethics of Artificial Intelligence". The Routledge Social Science Handbook of AI. ed. Anthony Elliott. London: Routledge, 2021, 122-137. https://doi.org/10.48550/arXiv.2508.16658