ÖNERME

İslam ekonomisinde borçlanmanın temeli; iyilik yapmak (karz-ı hasen), borç verenin malının erimemesi ve borçlunun spekülasyonla batmaması ilkelerine dayanır. Günümüzde resmi enflasyon verileri, piyasadaki gerçek fiyat artışını yansıtmayabilir. Altın ve döviz ise küresel krizlere bağlı olarak, enflasyondan bağımsız şekilde aşırı değerlenebilir. Bu iki uçurumdan korunmanın yolu; borcu ne paraya ne de altına endekslemektir. En adil yöntem; borcu tarafların üzerinde mutabık kaldığı on temel ihtiyaç maddesinden oluşan bir mal sepetine endekslemektir. Çünkü insanın hayatta kalmak için tükettiği temel ürünler spekülasyon yapmaz, sadece gerçek değeri yansıtır.

Öte yandan, bir banka kredisinin geri ödeme oranı, ülkedeki gerçek enflasyonun altındaysa veya ona eşitse; burada banka bir fazlalık yüklemiyor, aksine paranın erimesini engelliyor demektir. Kur’an’ın yasakladığı riba; reel artıştır. Enflasyonun altında kalan veya ona eşit olan bir ödeme, reel artış içermediği için dini yasak kapsamına girmez.

REFERANSLAR

Sermayenin Korunması (Bakara Suresi, 279. Ayet)[1]: "...Eğer tevbe ederseniz, ana mallarınız (sermayeniz/değeriniz) sizindir. Ne zulmediniz, ne de zulme uğrayınız."

• Kavram Analizi: Ayette geçen "re’sü emvâlikum" (ana mallarınız) ifadesi, sadece kağıt üzerindeki rakamı değil, o malın alım gücünü ve temsil ettiği reel değeri kapsar. "Zulmetmeme" ilkesi borçluyu, "zulme uğramama" ilkesi ise alacaklıyı enflasyona karşı korur.

Ölçüde Adalet (Şuarâ Suresi, 181-182. Ayetler)[2]: "Ölçüyü tam yapın... Doğru terazi ile tartın."

• Analiz: Borç verirkenki alım gücü neyse, alırkenki de o olmalıdır; ölçüde dürüstlük paranın nominal rakamında değil, temsil ettiği değerin tam iadesindedir.

Bilimsel Veri Başlığı (Reel Faiz ve Fisher Denklemi)[3]: İktisat bilimindeki Fisher denklemi, nominal faiz oranından enflasyon oranının çıkarılmasıyla elde edilen reel faiz oranını tanımlar. Irving Fisher’ın ampirik çalışmaları, insanların para illüzyonu (money illusion) nedeniyle enflasyon karşısında faiz oranlarını doğru ayarlayamadıklarını ve enflasyonun altındaki faiz oranlarında reel faizin eksiye (negative real interest) düştüğünü kanıtlamıştır. Bu durumda borç veren, kağıt üzerinde fazlalık alıyor gibi görünse de gerçek emtia bazında aslında mülkünden kaybetmektedir. Teknik olarak reel faiz sıfır veya negatif olduğunda, ortada bir haksız kazanç ya da sermaye artışı bulunmamaktadır.

DEĞERLENDİRME

Borç verirken tarafların aralarında kabul ettiği on ürünlük bir sepet belirlemesi ve borcu bu sepete sabitlemesi en adil çözümdür. Bu yöntemde altın gibi araçların spekülatif balonları borçluyu ezmez, enflasyon ise borç verenin parasını eritmez. Alım gücü milim şaşmadığı için bu işlem paradan para kazanma değil, ödünç verilen değerin aynen geri alınmasıdır.

Bankalardan çekilen kısa vadeli kredilerde, eğer oran enflasyonun altında kalıyorsa bu işlem ticari borçlanma ve değer koruma kapsamında değerlendirilir ve haksız fazlalık (riba) içermez. Müslüman tüccarların belirsiz finansal araçlar yerine, hayatın içindeki gerçek mal sepetleri üzerinden anlaşması Kur’an’ın denge (mizan) dediği adaletin gereğidir.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 279. Ayet:

Arapça: ...فَلَكُمْ رُؤُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ

Okunuş: ...Fe lekum ruûsu emvâlikum lâ tazlimûne ve lâ tuzlemûn.

Meal: ...Ana mallarınız sizindir. Ne zulmedersiniz ne de zulme uğratılırsınız.

[2] Şuarâ Suresi, 181-182. Ayetler:

Arapça: أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ . وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ

Okunuş: Evfûl keyle ve lâ tekûnû minel muhsirîn. Vezinû bil kıstâsil mustakîm.

Meal: Ölçüyü tam yapın, eksik verenlerden olmayın. Doğru terazi ile tartın.

[3] Irving Fisher, The Theory of Interest: As Determined by Impatience to Spend Income and Opportunity to Invest it (New York: Macmillan, 1930), 411-416. https://oll.libertyfund.org/titles/fisher-the-theory-of-interest