ÖNERME

Felsefe, kelime anlamı itibarıyla "hikmet sevgisi" olup hakikati akılla arama çabasıdır. Kur’an perspektifinde felsefe yani derin tefekkür, yasaklanmış bir eylem veya bir "gavur icadı" değil; tam aksine teşvik edilen, hatta emredilen bir zihinsel ibadettir. Kur’an, düşünmeyi, akletmeyi ve kâinatın sırlarını çözmeye çalışmayı müminin vasfı olarak tanımlamaktadır. "Felsefe yapma, kafan karışır, dinden çıkarsın" şeklindeki yaygın söylemler; Kur’an’ın değil, soru sorulmasından korkan statükocu yapıların uydurmasıdır. Allah anlaşılmaktan korkmaz; zira akıl ve vahiy aynı kaynaktan, yani Hakk’tan gelir ve birbirini çürütmez, bilakis tamamlar.

REFERANSLAR

Hikmet ve Üstün Akıl (Bakara Suresi, 269) [1]: "Allah, hikmeti (derin anlayışı/bilgeliği) dilediğine verir. Kime hikmet verilmişse, ona çok büyük bir hayır (servet) verilmiştir. Bunu ancak temiz akıl sahipleri (Ulü’ l-Elbab) düşünüp anlar."

Varoluşsal Sorgulama (Âl-i İmrân Suresi, 191) [2]: "Onlar ayakta, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah’ı anarlar; göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde (derin derin) düşünürler (tefekkür ederler): ‘Rabbimiz! Sen bunları boşuna yaratmadın...’"

DEĞERLENDİRME

İslam tarihinde İbn-i Sina, Farabi ve İbn-i Rüşd[3] gibi büyük zihinler, Kur’an’ın akletmeye dair teşvikiyle hem filozof hem bilim insanı olmuşlardır. Ne var ki daha sonra "felsefe haramdır, akıl vahye tabi olmalı, soru sormamalı" diyen ve Gazali sonrası katılaşan zihniyet hakim olunca, İslam dünyasında düşünce üretimi durmuş ve çöküş başlamıştır. Kur’an’daki "Hikmet" kavramı, felsefenin ta kendisidir. Ayetlerde geçen tefekkür, tedebbür ve taakkul emirleri; varoluşu sorgulamayı zorunlu kılar. Sorgulamayan ve "niçin" sorusunu sormayan zihin sadece taklit eder, asla üretemez. İman korkakların sığınağı değil, cesurca sorulan soruların sonunda ulaşılan sarsılmaz bir ikna halidir; dolayısıyla Müslüman, evrenin filozofudur.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 269. Ayet: Arapça: يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَٓاءُۚ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُو۫تِيَ خَيْرًا كَث۪يرًاۜ | Okunuş: Yu’ti’l-hikmete men yeşâu, ve men yu’te’l-hikmete fekad ûtiye hayran kesîrâ. | Meal: Allah hikmeti dilediğine verir. Kime hikmet verilmişse, ona pek çok hayır verilmiş demektir.

[2] Âl-i İmrân Suresi, 191. Ayet: Arapça: اَلَّذ۪ينَ يَذْكُرُونَ اللّٰهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلٰى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ ف۪ي خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ | Okunuş: Ellezîne yezkurûnallâhe kıyâmen ve kuûden ve alâ cunûbihim ve yetefekkerûne fî halkıs semâvâti vel ard. | Meal: Onlar ayaktayken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah’ı anarlar. Göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler.

[3] H. Bekir Karlığa. "Faslu'l-Makal", TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/faslul-makal