ÖNERME

Kur’an’da gıda yasakları sınırlıdır ve denizden çıkan her türlü canlı (balık, midye, karides, ahtapot vb.) istisnasız helaldir. Mezheplerin veya kültürlerin "böceğe benziyor, çirkin görünüyor" diyerek deniz ürünlerini haram kılması, Allah’ın serbest bıraktığı alanı daraltmaktır ve dinde yetki gaspıdır. Ancak bir gıdanın "Helal" (dinen yasaklanmamış) olması, onun her durumda yenilmesi gerektiği anlamına gelmez. Kur’an, gıdanın sadece helal değil, aynı zamanda "Tayyib" (temiz, sağlıklı, kaliteli) olmasını da şart koşar.

REFERANSLAR

Mutlak Serbestlik (Mâide Suresi, 96. Ayet)[1]: "Hem size hem de yolculara bir geçimlik olsun diye, deniz avı ve onu yemek size helal kılındı..."

• Kavram Analizi: Ayet "balık" demez, "deniz avı" der. Hiçbir istisna koymadan denizin tüm ürünlerini (kabuklu, kabuksuz) helal kılmıştır.

Haramların Sınırı (En’âm Suresi, 145. Ayet)[2]: "De ki: Bana vahyolunanlar içinde; leş, kan, domuz eti ve Allah’tan başkası adına kesilen dışında haram kılınmış bir şey bulamıyorum..."

Sağlık ve Kalite Kriteri (Bakara Suresi, 168. Ayet)[3]: "Ey insanlar! Yeryüzündeki şeylerin helal ve tayyib (temiz/sağlıklı) olanlarından yiyin..."

Zarar Vermeme İlkesi (Bakara Suresi, 195. Ayet)[4]: "...Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın..."

DEĞERLENDİRME

Bazı mezheplerin karides, midye veya kalamar için "deniz böceğidir, iğrençtir, haramdır" demesi; Kur’anî değil, kültürel bir reflekstir. Bir toplumun damak tadına uymayan bir yiyecek "mekruh" (hoşlanılmayan) olabilir ama asla "haram" (Allah’ın yasağı) ilan edilemez. Allah’ın "yiyin" dediğine "hayır yenmez" demek, Allah’a din öğretmeye kalkmaktır.

Bir gıdanın helal olması, biyolojik olarak herkese yararlı olduğu anlamına gelmez. Örneğin şeker ve tatlılar helaldir; ancak diyabet hastası biri için veya aşırı tüketildiğinde zehirdir, yani tayyib değildir. Benzer şekilde midye veya dip balıkları helaldir; ancak bu canlılar ağır metal barındırıyorsa, kirli sulardan çıkmışsa veya kişide ölümcül alerji yapıyorsa, o kişi için tayyib değildir ve yenmemelidir. Bir midyeyi "haram" olduğu için değil, o an "sağlıksız" (kirli) olduğu için yememek bilinçli bir Müslüman tavrıdır. Ancak "Allah bunu yasakladı" diyerek yememek iftiradır.

Doktorun "Tuz yeme, tansiyonun var" demesi tıbbi bir zorunluluktur; "Tuz haramdır, yersen cehenneme gidersin" demek ise dini bir sapmadır. Allah deniz için "sınırsız vize" vermiştir. Ancak bile bile zarar vereni yemek haramdır. Müslüman, sadece "Bu domuz eti mi?" diye soran değil; aynı zamanda "Bu gıda temiz mi, sağlıklı mı, doğaya zarar veriyor mu?" diye soran, yani tayyib gıda arayan bilinçli tüketicidir.

KAYNAKLAR

[1] Mâide Suresi, 96. Ayet:

Arapça: اُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِۚ

Okunuş: Uhille lekum saydu-lbahri vetagâmuhu metâ’an lekum velisseyyârah(ti).

Meal: Hem size hem de yolculara fayda olmak üzere deniz avı yapmak ve onu yemek size helal kılındı.

[2] En’âm Suresi, 145. Ayet:

Arapça: قُلْ لَٓا اَجِدُ ف۪ي مَٓا اُوحِيَ اِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلٰى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُٓ اِلَّٓا اَنْ يَكُونَ مَيْتَةً اَوْ دَمًا مَسْفُوحًا اَوْ لَحْمَ خِنْز۪يرٍ فَاِنَّهُ رِجْسٌ اَوْ فِسْقًا اُهِلَّ لِغَيْرِ اللّٰهِ بِه۪ۚ

Okunuş: Kul lâ ecidu fî mâ ûhiye ileyye muharremen ‘alâ tâ’imin yet’amuhu illâ en yekûne meyteten ev demen mesfûhan ev lahme hinzîrin fe-innehu ricsun ev fiskan uhille liğayri(A)llâhi bih(i).

Meal: De ki: "Bana vahyolunanlar içinde, yiyen bir kimsenin yiyeceği için; ölü eti, akıtılmış kan, domuz eti -ki bu pistir- ya da Allah’tan başkası adına kesilmiş bir fısk dışında, haram kılınmış bir şey bulamıyorum."

[3] Bakara Suresi, 168. Ayet:

Arapça: يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْاَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًاۖ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِۜ

Okunuş: Yâ eyyuhe-nnâsu kulû mimmâ fî-l-ardi halâlen tayyiben velâ tettebi’û hutuvâti-şşeytân(i).

Meal: Ey insanlar! Yeryüzündeki şeylerin helal ve temiz olanlarından yiyin! Şeytanın izinden yürümeyin.

[4] Bakara Suresi, 195. Ayet:

Arapça: ...وَلَا تُلْقُوا بِاَيْد۪يكُمْ اِلَى التَّهْلُكَةِۘ وَاَحْسِنُواۚ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُحْسِن۪ينَ

Okunuş: ...Velâ tulkû bi-eydîkum ile-ttehluketi ve ahsinû, inna-llâhe yuhibbu-lmuhsinîn(e).

Meal: ...Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. Yaptığınızı güzel yapın; Allah güzel yapanları sever.