ÖNERME

"Hile-i Şeriyye" (dini hükümlere yasal kılıf uydurma); İslam hukukunun bir parçası değil, hukuku dolanma ve Allah'ı kandırma girişimidir. Bir haramı kelime oyunları, şekilsel manevralar veya terminolojik değişikliklerle helal gibi göstermek; samimiyet ilkesine aykırıdır. Bu pratik, Kur'an'ın şiddetle eleştirdiği ve lanetlediği bir "Yahudi refleksi"nin (Cumartesi yasağını delme kurnazlığının) fıkıh adı altında kurumsallaştırılmasıdır.

REFERANSLAR

İlahi Aldatma Girişimi (Bakara Suresi, 9. Ayet) [1]: "Allah’ı ve iman edenleri aldatmaya çalışırlar. Oysa onlar (farkında olmadan) sadece kendilerini aldatırlar da bunun şuuruna varamazlar."

• Analiz: Ayet, kuralların şeklen uygulanıp ruhunun ihlal edilmesini "psikolojik bir yanılgı" ve "kendini kandırma" olarak tanımlar. Yaratıcı'nın yasası, insanların hukuki boşluklardan yararlanarak delebileceği beşeri bir metin değildir.

Tarihsel Kurnazlık (A'raf Suresi, 163. Ayet) [2]: "(Ey Muhammed!) Onlara, deniz kıyısındaki o kasaba halkının durumunu sor. Hani onlar Cumartesi (balık avlama) yasağını çiğniyorlardı..."

• Analiz: Kur'an, bu ayetle "Ashab-ı Sebt" (Cumartesi Halkı) olayını ifşa eder. Bu topluluk, Cumartesi günü avlanma yasağına şeklen uymuş ancak balıkları ağlarla hapsedip Pazar günü toplayarak yasağın amacını delmiştir.

Hukuki Deformasyon (Hiyel/Legalism) [3]: Hukuk felsefesi ve sosyolojik veriler; yasaların lafzına (sözüne) aşırı bağlılığın, yasanın ruhunu (amacını) öldürdüğünü ve ahlaki ikiyüzlülüğü meşrulaştıran bir "kitabına uydurma" kültürünü doğurduğunu doğrulamaktadır.

DEĞERLENDİRME

Kur'an, A’raf Suresi’nde [2] anlatılan olay üzerinden, dini kuralları teknik manevralarla aşma zihniyetini mahkûm etmiştir. Cumartesi günü ağları atıp pazar günü toplayarak "Biz o gün avlanmadık" diyenler, teknik olarak yasağa uymuş görünseler de, amaçsal olarak yasağı delmiş ve bu "kurnazlık" sebebiyle helak olmuşlardır.

Bugün bir faiz işlemini "kâr payı/satış" gibi göstermek, zekât vermemek için malı yıl dolmadan hileyle devretmek veya nikahı suistimal etmek gibi "Hile-i Şeriyye" uygulamaları; fıkıh kitaplarında teknik bir çıkış yolu gibi dursa da, özünde Kur’an’ın eleştirdiği o eski refleksin hortlatılmasıdır. Müslüman, bu yola tevessül ettiğinde, eleştirdiği kavmin ahlakıyla ahlaklanmış olur. Allah’ın yasası, avukatlık yaparak delinecek bir metin değil, samimiyetle yaşanacak bir hakikattir. Bakara Suresi [1], bu tavrı "Zeka" değil, "Aldanış" olarak niteler.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 9. Ayet: Arapça: يُخَادِعُونَ اللّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلاَّ أَنفُسَهُم وَمَا يَشْعُرُونَ | Okunuş: Yuhâdiûnallâhe vellezîne âmenû, ve mâ yahdeûne illâ enfusehum ve mâ yeş'urûn. | Meal: (Sözde) Allah'ı ve iman edenleri aldatırlar. Oysa onlar, yalnızca kendilerini aldatırlar ve şuurunda değildirler.

[2] A'raf Suresi, 163. Ayet: Arapça: وَاسْأَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ... | Okunuş: Ves'elhum anil karyetilletî kânet hâdıratel bahr, iz ya'dûne fîssebti... | Meal: Onlara, deniz kıyısındaki o kasaba halkının durumunu sor. Hani onlar Cumartesi yasağını çiğniyorlardı...

[3] Walid A. Hegazy. "Contemporary Islamic Finance: From Socioeconomic Idealism to Pure Legalism". Chicago Journal of International Law C. 7, S. 2, Madde 13. 

https://chicagounbound.uchicago.edu/cjil/vol7/iss2/13