ÖNERME

Kur'an'da Hz. Yusuf'un gördüğü rüyada geçen "11 yıldız/gezegen" (kevkeb) ifadesi; Güneş Sistemi'ndeki gezegen sayısını bildiren astronomik bir veri değil, Yusuf'un aile fertlerini, yani kardeşlerini temsil eden sembolik bir görüntüdür. Rüyalar, hakikatin metaforik dilidir.

Eğer bir kişi rüyasında "Arkamdan beş tane kurt koşuyordu" derse; biyologlar çıkıp "Ama o bölgede kurtlar beşli sürüler hâlinde gezmez" demez. Çünkü o kurtlar, o kişinin düşmanlarını veya korkularını temsil eder. Yusuf Suresi'nde de Güneş, Ay ve 11 kevkeb; gökyüzü envanteri değil, bir hane halkının (Yakup ailesinin) hiyerarşisidir. Bilimsel olarak gezegen sayısının 8, 9 veya 12 olması, bu ayetin verdiği mesajı etkilemez; çünkü ayetin konusu kozmoloji değil, sosyolojidir.

REFERANSLAR

Rüya ve Tevil (Yûsuf Suresi, 4. ve 100. Ayetler)[1]: "Hani Yusuf babasına: 'Babacığım! Ben rüyamda on bir yıldız (kevkeb), Güneş'i ve Ay'ı gördüm; onları bana secde ederken gördüm' demişti." ... "(Yusuf Mısır'a sultan olup ailesini yanına alınca) Ana-babasını tahtın üzerine çıkardı. Hepsi ona saygıyla eğildiler. Yusuf dedi ki: 'Babacığım! İşte bu, daha önce gördüğüm rüyanın tevilidir (gerçekleşmesidir)...'"

• Kavram Analizi: Kur'an, kendi sembollerini yine kendisi açıklar (tefsiru'l-Kur'an bi'l-Kur'an). Yusuf Suresi'nin olay örgüsü incelendiğinde, rüyanın astronomik bir keşif değil, bir hâkimiyet kehaneti olduğu görülür. Yusuf 100. ayet, 4. ayetteki şifreyi çözer: Güneş babası Hz. Yakup, Ay annesi, 11 kevkeb ise Yusuf'un 11 erkek kardeşidir.

DEĞERLENDİRME

Arapçada "kevkeb" kelimesi, parlayan gök cismi demektir ve klasik literatürde gezegenler için de kullanılır. Ancak ayet "Evrende toplam 11 gezegen vardır" demez; "Ben 11 tane gördüm" der. Neden? Çünkü kardeş sayısı 11'dir. Eğer Yusuf'un 5 kardeşi olsaydı, rüyasında 5 kevkeb görecekti.

Bu rüyayı Güneş Sistemi'nin gezegen sayısına (Plüton'un sayılıp sayılmamasına veya cüce gezegenlere) endekslemek, hem bilimsel belirsizliğe düşmek hem de ayetin edebi ve sembolik derinliğini (nazm) ıskalamaktır. Mustansir Mir'in analizinde belirttiği gibi; Yusuf kıssası, rüyaların gerçek hayatta nasıl somutlaştığını anlatan muazzam bir olay örgüsüne (plot) sahiptir. Buradaki gök cisimleri, kozmolojik nesneler değil; karakterlerin (aile fertlerinin) rol dağılımıdır. Yusuf'un rüyası, göklerin değil, ailesinin haritasıdır.

KAYNAKLAR

[1] Yûsuf Suresi, 4. ve 100. Ayetler:

Arapça (4. Ayet): إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي سَاجِدِينَ

Okunuş: İz kâle yûsufu li ebîhi yâ ebeti innî raeytu ehade aşera kevkeben veş şemse vel kamera raeytuhum lî sâcidîn.

Meal: Hani Yusuf babasına: "Babacığım! Ben rüyamda on bir yıldız, Güneş'i ve Ay'ı gördüm; onları bana secde ederken gördüm" demişti.

[2] Mustansir Mir. "The Qur'anic Story of Joseph: Plot, Themes, and Characters". The Muslim World 76/1 (1986), 1-15. https://doi.org/10.1111/j.1478-1913.1986.tb02766.x