ÖNERME

Kur’an, insanı sadece biyolojik bir canlı (beşer) olarak değil; Allah’ın kendi ruhundan üflemesiyle onurlanmış ontolojik bir varlık (İnsan) olarak tanımlar. Bu üfleme işlemi, Yaratıcı'nın kendi sonsuz sıfatlarından (İlim, İrade, Yaratıcılık, Merhamet, Adalet vb.) birer numuneyi, potansiyel birer kod halinde insanın özüne yerleştirmesidir.

İnsan, yeryüzünde Allah’ın halifesi yani temsilcisi kılındığı için temsil ettiği makamın özelliklerini taşıması zorunludur. Dolayısıyla insan, yeryüzünde Allah’ın sıfatlarının sınırlı, cüzi ve gölgelenmiş bir yansımasıdır. Ancak bu kapasite hazır bir paket değil, işlenmesi gereken ham bir cevher ve ağır bir sorumluluktur.

REFERANSLAR

Potansiyel Kodların Yüklenmesi (Bakara Suresi, 31. Ayet)[1]: "Allah, Âdem’e bütün isimleri öğretti..."

• Kavram Analizi: Ayette geçen isimler (el-esma), sadece nesne adları (ağaç, taş vb.) değil; eşyanın hakikati, fizik yasaları ve Allah’ın güzel isimlerinin (Esma-i Hüsna) yansımalarıdır.

• Analiz: İnsana bu isimlerin öğretilmesi, Allah’ın Yaratıcı (Hâlık), Bilen (Alîm), Şekil Veren (Musavvir) gibi sıfatlarının birer demosunun insana yüklenmesi demektir. İnsan bu sayede bilim yapar, sanat üretir ve yönetir.

İlahi Format ve Renk (Bakara Suresi, 138. Ayet): "Allah’ın boyası (ile boyanın)! Allah’ın boyasından daha güzel boyası olan kimdir?..."

• Kavram Analizi: Ayetteki Allah’ın boyası (Sibgatullah) kavramı, insanın karakter ve ahlak olarak Allah’ın sıfatlarına bürünmesidir.

• Analiz: İnsan merhamet ettiğinde Rahman, affettiğinde Gaffar, adalet sağladığında Hak isminin yeryüzündeki faili olur.

İrade ve Özgürlük Emaneti (Ahzâb Suresi, 72. Ayet): "Biz emaneti göklere, yere ve dağlara sunduk. Onlar bunu yüklenmekten kaçındılar ve ondan korktular. Onu insan yüklendi..."

• Analiz: Dağların korktuğu emanet, seçme özgürlüğü (cüzi irade) ve benlik bilincidir. Fizik yasalarına (sünnetullah) mahkûm olan evrenin aksine, insan "hayır" diyebilme kapasitesine sahip olduğu için "evet" demesi değerlidir.

DEĞERLENDİRME

İnsan, melek (saf iyilik) ile hayvan (saf dürtü) arasında gidip gelen bir sarkaçtır; ancak potansiyeli itibarıyla her ikisinden de üstündür. İnsanın yeryüzündeki varoluş amacı, içine ekilen bu ilahi tohumları (sıfatları) yeşertmektir. İnsan adalet sağladığında, icat yaptığında veya merhamet gösterdiğinde; aslında Allah’ın sıfatlarını dünyada görünür kılar.

Bu yönüyle insan, Yaratıcı'nın yeryüzündeki yaşayan gölgesi ve icra makamıdır. Ancak insan bu yetkiyi, kaynağını (Allah’ı) unutup kendisine mal ederse firavunlaşır (ene/ego); kaynağına sadık kalarak kullanırsa halifeleşir (İnsan-ı Kâmil). Dağların taşımaktan korktuğu risk işte budur: Tanrısal sıfatları taşıyıp, Tanrılık taslamadan kul kalabilmek.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 31. Ayet:

Arapça: وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِكَةِ

Okunuş: Ve alleme âdemel esmâe kullehâ summe aradahum alel melâiketi.

Meal: Allah, Âdem’e bütün varlıkların isimlerini öğretti. Sonra onları meleklere gösterdi.

Bakara Suresi, 138. Ayet:

Arapça: صِبْغَةَ اللّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدونَ

Okunuş: Sibgatallâh(sibgatallâhi) ve men ahsenu minallâhi sibgaten ve nahnu lehu âbidûn(âbidûne).

Meal: Allah’ın boyasıyla boyandık. Boyası Allah’tan daha güzel olan kimdir? Biz sadece O’na kulluk ederiz.

Ahzâb Suresi, 72. Ayet:

Arapça: إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَhhmَلَهَا الْإِنسَانُ

Okunuş: İnnâ aradnel emânete ales semâvâti vel ardı vel cibâli fe ebeyne en yahmilnehâ ve eşfakne minhâ ve hamelehel insân(insânu).

Meal: Biz emaneti, göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar bunu yüklenmekten çekindiler, (sorumluluğundan) korktular. Onu insan yüklendi.