ÖNERME

Kur’an, sosyal ilişkilerde "dostluk" ile "itaat" kavramlarını birbirinden kesin çizgilerle ayırır. Bir müminin, evrensel ahlak ilkeleriyle çatışan, hakikati örten (küfür) ve adaleti çiğneyen kişi veya kurumları "otorite" olarak benimsemesi; siyasi bir tercih değil, ontolojik bir intihardır. İradeyi, Kur’an’ın değerler sistemine aykırı bir güce teslim etmek; zamanla o gücün rengine bürünmeyi ve kazanılan manevi kimliği kaybederek "gerisin geri" cahiliye karanlığına dönmeyi beraberinde getirir. Yanlış haritaya bakan bir pilota teslim olan yolcunun, doğru hedefe varması imkânsızdır.

REFERANSLAR

Geri Dönüş Tehlikesi (Âl-i İmrân Suresi, 149. Ayet) [1]: "Ey iman edenler! Eğer inkârcılara (gerçeği örtenlere) itaat ederseniz, sizi ökçelerinizin üzerinde gerisin geri (eski dininize/cahiliye adetlerine) döndürürler de hüsrana uğrayanlara dönersiniz."

• Analiz: Ayetteki "gerisin geri döndürme" ifadesi, yozlaşmanın bir anda değil, yanlış otoriteye itaatle başlayan bir süreç sonucunda gerçekleştiğini gösterir. Bu, müminlere yapılmış net bir "Entelektüel ve İradi Bağımsızlık" çağrısıdır.

Bilimsel Veri (Otoriteye İtaat) [2]: Sosyal psikolojideki ünlü "Milgram Deneyi", bireylerin bir otorite figürüne itaat ettiklerinde, kendi vicdani ve ahlaki değerlerini askıya aldıklarını ve normalde asla yapmayacakları eylemleri gerçekleştirebildiklerini kanıtlar. Yanlış otoriteye itaat, bireysel kimliğin ve vicdanın silinmesine yol açar.

DEĞERLENDİRME

İtaat; adaletsizliği şiar edinmiş bir siyasi yapıyı körü körüne savunmak, ahlakı yozlaştıran bir akımın peşinden gitmek veya Kur’an’ın özüne aykırı hükümler veren bir lidere boyun eğmek şeklinde tezahür edebilir. Bir Müslüman, ticarette veya sosyal hayatta herkesle ilişki kurabilir; ancak "itaat mercisi" olarak, kendisini Allah’ın boyasından (sıbgatullah) çıkarıp, çıkarların ve hırsların dünyasına sürükleyecek odakları seçemez [1].

Eğer kişi, inancıyla çelişen bir güce "strateji" veya "maslahat" adı altında itaat ederse; başlangıçta taktiksel zannettiği bu birliktelik, sonunda karakterini ve inancını kaybettiği mutlak bir hüsrana dönüşür. İtaat edilen merci zalimse, itaat eden de zamanla o zulmün bir parçası haline gelir [2].

KAYNAKLAR

[1] Âl-i İmrân Suresi, 149. Ayet:

Arapça: يَا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اِنْ تُطِيعُوا الَّذ۪ينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلٰٓى اَعْقَابِكُمْ... | Okunuş: Ya eyyuhellezine amenu in tutiullezine keferu yeruddukum ala a'kabikum... | Meal: Ey iman edenler! Eğer inkârcılara itaat ederseniz, sizi ökçelerinizin üzerinde gerisin geri döndürürler...

[2] Stanley Milgram. "Behavioral Study of Obedience". Journal of Abnormal and Social Psychology [67/4] (1963), 371–378. https://www.demenzemedicinagenerale.net/pdf/MilgramOriginalWork.pdf | https://doi.org/10.1037/h0040525