ÖNERME

Bir Müslümanın kalitesi, sadece neye inandığıyla değil, nasıl konuştuğuyla ölçülür. Kur’an; hakareti, sövmeyi ve çirkin sözü, insan onurunu zedeleyen bir "iletişim kazası" ve acziyet olarak tanımlar. Haklı olmak, kimseye "ağzını bozma" yetkisi vermez. Putperestlerin kutsallarına sövmek bile yasaklanmıştır; çünkü "tepki, etkiyi doğurur" prensibi gereği, bu eylem karşı tarafın saldırganlığını tetikler. Lanet (Allah’ın rahmetinden kovulma dileği), dillerde sakız edilecek bir beddua değil; sadece tescilli zalimler için kullanılan nihai bir hükümdür.

REFERANSLAR

Küfür Bumerangı (En’âm Suresi, 108. Ayet) [1]: "Allah’tan başkasına tapanlara (taptıklarına) sövmeyin; sonra onlar da haddi aşarak bilgisizce Allah’a söverler..."

• Analiz: Ayet, stratejik bir akıl yürütmedir. Kötü söz ve hakaret, karşı tarafı düzeltmez; aksine daha da hırçınlaştırır ve inatlaşmaya (kutuplaşmaya) yol açar. Kutsala saldırı, bumerang gibi döner ve kişinin kendi kutsalına (Allah'a) saldırı olarak geri gelir.

Mağdurun İfşa Hakkı (Nisâ Suresi, 148. Ayet) [2]: "Allah, (bir kimsenin) kötü sözü açıkça söylemesini (ifşa etmesini) sevmez. Ancak zulme uğrayanlar hariçtir..."

• Analiz: Kur’an, pasif bir "tokat yiyen diğer yanağını çevirsin" felsefesi gütmez. Zulme uğrayanın feryat etmesi, can havliyle bağırması ve zalimi "kötü sıfatlarla" ifşa etmesi; meşru bir psikolojik deşarj ve adalet arayışıdır.

Bilimsel Veri (Kabalık Etkisi / The Nasty Effect) [3]: İletişim bilimindeki en ünlü çalışmalardan biri olan "Nasty Effect"; hakaret içeren ve kaba bir dilin (uncivil comments), okuyucunun konuya dair fikrini "kutuplaştırdığını" kanıtlar. Araştırmaya göre, insanlar hakaret duyduklarında mantıksal argümanlara (gerçeğe) değil, duygusal savunmaya odaklanırlar. Hakaret, karşı tarafı ikna etmez; sadece onun kendi yanlışında daha fanatikleşmesine neden olur.

DEĞERLENDİRME

Sövmek, fikri tükenişin ve acziyetin ilanıdır. Fikri olan argüman üretir, fikri olmayan küfreder. Kur’an, muazzam bir "Diplomatik Nezaket" kuralı koyar: Bir inanca veya kutsala hakaret etmek, o inancın mensuplarını kazanmayı değil, onları daha da radikalize etmeyi sağlar [3]. "Senin putun taştır" demek bir tespittir; "Senin putuna lanet olsun" demek ise karşı tarafın savunma mekanizmasını tetikleyen bir saldırıdır [1].

Lanet, "Allah seni rahmetinden kovsun" demektir ve bu hüküm ancak Allah’ın yetkisindedir. İnsanlara gelişigüzel lanet okumak, okuyanın karakterini karartır. Ancak Kur’an, "zulme uğrayanlar" için hayati bir istisna koyar. Canı yananın, mağdur edilenin susması değil; sesini yükseltmesi esastır. Mazlumun ahı ve zalime karşı kullandığı sert dil, kaba da olsa meşrudur; çünkü bu bir saldırı değil, savunmadır [2].

KAYNAKLAR

[1] En’âm Suresi, 108. Ayet:

Arapça: وَلَا تَسُبُّوا الَّذ۪ينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ فَيَسُبُّوا اللّٰهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍۜ | Okunuş: Ve la tesubbullezine yed'une min dunillahi fe yesubbullahe adven bi gayri ilm. | Meal: Allah’tan başkasına tapanlara sövmeyin; sonra onlar da haddi aşarak bilgisizce Allah’a söverler.

[2] Nisâ Suresi, 148. Ayet:

Arapça: لَا يُحِبُّ اللّٰهُ الْجَهْرَ بِالسُّٓوءِ مِنَ الْقَوْلِ اِلَّا مَنْ ظُلِمَۜ | Okunuş: La yuhibbullahul cehra bis sui minel kavli illa men zulim. | Meal: Allah, kötü sözün açıkça söylenmesini sevmez. Ancak zulme uğrayanlar hariçtir.

[3] Ashley A. Anderson, vd. "The 'Nasty Effect': Online Incivility and Risk Perceptions of Emerging Technologies". Journal of Computer-Mediated Communication [19/3] (2014), 373–387. https://doi.org/10.1111/jcc4.12009