ÖNERME

Bakara 65. ayette geçen “Aşağılık maymunlar olun” emri; insanların biyolojik olarak tür değiştirip hayvanat bahçesi canlısına dönüşmesi değil, insanın “Eşref-i Mahlukat” makamından düşerek dürtülerinin ve hilelerinin esiri olan hayvansı bir karaktere bürünmesidir. Ayetteki “Bunu sonradan geleceklere bir ibret/öğüt kıldık” ifadesi, olayın biyolojik değil sosyolojik olduğunu kanıtlar niteliktedir; çünkü mucizeler yani fiziksel dönüşümler anlıktır ve denizin yarılmasını görenlerin kırk gün sonra buzağıya tapması örneğinde olduğu gibi nankör insan hafızasında çabuk unutulur. Ancak bir toplumun ahlaken çökmesi, hukuk tanımaz hale gelmesi ve açgözlü ya da taklitçi manasında “maymun iştahlı” olması, tarih boyunca nesilden nesile aktarılan kalıcı bir ibrettir.

REFERANSLAR

Karakter Yozlaşması ve Ceza (Bakara Suresi, 65) [1]: "İçinizden cumartesi günü yasağını çiğneyenleri elbette bilirsiniz. İşte bundan dolayı onlara 'sefil maymunlar olun!' dedik."

• Analiz: Tabiin dönemi müfessiri Mücahid b. Cebr [3]; bu ayeti yorumlarken "Onların suretleri değil, kalpleri maymuna dönüştürüldü" diyerek olayın manevi boyutuna dikkat çekmiştir. Bu durum, Kur’an’ın kitap yüklü cahillere “Eşek” (Cuma Suresi, 5) [4] benzetmesi yapması gibi, yasayı dolandıranlara da “Maymun” (Taklitçi/Dürtüsel) demesi şeklinde anlaşılmalıdır.

Hile-i Şeriyye ve İrade İmtihanı (A’râf Suresi, 163) [2]: "Onlara, deniz kıyısındaki o memleket halkının durumunu sor. Hani onlar cumartesi yasağına karşı haddi aşıyorlardı. Zira tatil yaptıkları cumartesi günü balıklar onlara akın akın geliyor, tatil yapmadıkları (diğer) günlerde ise gelmiyorlardı..."

• Analiz: İmtihan "İrade" üzerinedir. Söz konusu topluluk iradelerini kullanıp nefislerine hakim olmak yerine, kurnazlık ve hile yaparak yasayı delme yolunu seçmiştir.

DEĞERLENDİRME

İsrailoğulları, Kızıldeniz’in yarıldığı devasa mucizeyi gördükten sadece kırk gün sonra Samiri’nin buzağısına tapmış bir topluluktur ve eğer bu insanlar biyolojik olarak maymuna dönüşüp rivayetlerdeki gibi üç gün sonra ölselerdi, bu olay da kısa sürede unutulur ve sadece bir salgın hastalık denilip geçilirdi. Oysa Allah, bunun kıyamete kadar sürecek bir ibret olmasını istemiştir ki ibret olan şey ölü bir maymun cesedi değil, yaşayan yozlaşmış insan modelidir. İnsanı insan yapan temel unsur irade ve ilke olduğundan, bir insan ilkelerini çiğneyip sadece çıkarına yani muzuna veya balığına odaklandığında, sureti insan kalsa bile hakikati maymundur. Allah’ın “Maymun olun” demesi; madem aklınızı kullanmıyorsunuz ve madem sadece midenizi düşünüyorsunuz, o halde fıtratınız da o seviyeye yani esfele safiline insin hükmüdür. Bu kıssa, tarihin ilk “Hukuku Arkadan Dolandırma” diğer bir deyişle kitabına uydurma örneğidir ve yasaların ruhunu öldürüp şekliyle oynayan her toplum manen maymunlaşmış demektir.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 65. Ayet: Arapça: وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُواْ قِرَدَةً خَاسِئِينَ | Okunuş: Velekad ‘alimtumu-lleżîne’tedev minkum fî-ssebti fekulnâ lehum kûnû kiradeten ḣâsi-în(e). | Meal: Şüphesiz siz, içinizden cumartesi yasağını çiğneyenleri bilirsiniz. Biz onlara, "Aşağılık maymunlar olun" demiştik.

[2] A’râf Suresi, 163. Ayet: Arapça: وَاسْأَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ... | Okunuş: Ves-elhum ‘ani-lkaryeti-lletî kânet hâdirate-lbahri iż ya’dûne fî-ssebti... | Meal: (Ey Muhammed!) Onlara, deniz kıyısındaki o kasaba halkının durumunu sor. Hani onlar Cumartesi yasağı konusunda haddi aşıyorlardı...

[3] Taberi (Ebu Cafer Muhammed b. Cerir). (1996). Taberi Tefsiri, Cilt 1, Sayfa 236. https://archive.org/details/taberi-tefsiri-1-9-hisar-yayinevi/page/n241/mode/2up

[4] Cuma Suresi, 5. Ayet: Arapça: مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا... | Okunuş: Meśelu-lleżîne hummilû-ttevrâte śümme lem yahmilûhâ kemeśeli-lhimâri yahmilu esfârâ(an)... | Meal: Tevrat’la yükümlü tutulup da onunla amel etmeyenlerin durumu, ciltlerce kitap taşıyan eşeğin durumu gibidir. Allah’ın âyetlerini yalanlayan topluluğun durumu ne kötüdür! Allah, zalimler topluluğunu doğru yola iletmez.