ÖNERME

Bakara 106. ayet, ilahî yasaların statik (durağan) değil, dinamik ve gelişimsel olduğunu ilan eder. "Biz bir ayetin hükmünü kaldırırsak, daha hayırlısını veya benzerini getiririz" ifadesi; Allah’ın bilgisinin değiştiğini veya hata yaptığını değil, insanlığın ihtiyaçlarının ve kapasitesinin değiştiğini gösterir. Bu durum, tıpkı bir doktorun iyileşme sürecindeki hastasının ilaçlarını aşama aşama değiştirmesi veya bir öğretmenin sınıf geçen öğrenciye yeni ve daha ileri bir ders kitabı vermesi gibidir. Tevrat, Zebur, İncil ve Kur’an süreci; insanlığın bebeklikten olgunluğa geçişindeki eğitim aşamalarıdır. Nesih (hükmü kaldırma); bir hata düzeltmesi değil, bir tekâmül (gelişim) göstergesidir.

REFERANSLAR

Sürüm Yükseltme (Bakara, 106)[1]: "Biz bir ayetin hükmünü yürürlükten kaldırır veya onu unutturursak, mutlaka daha hayırlısını veya benzerini getiririz..."

• Analiz: Allah, "daha hayırlısını getirdik" diyerek, eski yasaların (önceki kitapların veya ilk inen ayetlerin) o günün şartlarına göre "iyi", ama bugünün şartlarına göre "yetersiz" kaldığını, bu yüzden sistemin güncellendiğini belirtir.

Mülk Sahibi'nin Yetkisi (Bakara, 107)[2]: "Bilmez misin göklerin ve yerin mülkü Allah’ındır..."

• Analiz: Allah, mülkün sahibi olduğu için; mülkünde (evrende ve toplumda) dilediği zaman dilediği kuralı koyma veya değiştirme hakkına sahiptir. Dün Cumartesi yasağı koyar (Yahudilere), bugün Cuma toplanmasını emreder (Müslümanlara). Bu bir çelişki değil, yönetim stratejisidir.

DEĞERLENDİRME

İnsanlık tarihi boyunca toplumlar, sosyolojik ve zihinsel olarak evrilmiştir. Hz. Musa döneminde toplum disiplinsiz olduğu için sert kurallara (göze göz, dişe diş) muhtaçtı. Hz. İsa döneminde toplumun ruha ve sevgiye ihtiyacı vardı, kurallar yumuşatıldı. Hz. Muhammed döneminde ise insanlık "Akıl ve Hukuk" çağına girdi; evrensel ve dengeli yasalar (Kur’an) geldi. Bu süreç, ilkokul müfredatını (Tevrat’ı) bitiren insanlığa, lise müfredatının (İncil) verilmesi ve nihayetinde üniversite müfredatı (Kur’an) ile eğitimin tamamlanması gibidir. Üniversite kitabının gelmesi, ilkokul kitabının "yanlış" olduğunu göstermez; sadece "o seviye için artık yetersiz" olduğunu gösterir.

Bu noktada çok kritik bir detay vardır: Aşamalı eğitim (tedricilik) ilkesi sadece tarihsel toplumlar için değil, bireyin kişisel dönüşümü için de geçerlidir. Allah, Kur'an'da hükmü değişmiş ayetleri (örneğin içkiyi sadece namazda yasaklayan ayetleri) metinden silip atabilirdi; ancak onları korumuştur. Çünkü her yeni Müslüman veya günah bataklığından çıkan her birey, manevi yolculuğunda tıpkı o ilk toplum gibi "bebeklik" evrelerinden geçer. Bir bağımlıyı veya cahiliye alışkanlıklarına sahip birini bir günde "üniversite seviyesine" çıkarmak, fıtrata aykırı bir şok etkisi yaratır.

Bu yüzden "hükmü kalkmış" denilen ayetler, aslında hukuken son bulsa da pedagojik ve psikolojik olarak işlevini sürdürür. O ayetler, kişinin arınma sürecindeki basamaklarıdır. Allah'ın o ayetleri kitapta tutmasının hikmeti; kişinin kendi iç dünyasındaki "Mekke Dönemi"ni tamamlarken o basamaklara ihtiyaç duyacak olmasıdır. Dolayısıyla ayetler "iptal edilmiş" değil, son hükme (zirveye) ulaşmak için kat edilmesi gereken birer "süreç rehberi" olarak korunmuştur.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 106. Ayet: Arapça: مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا ۗ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ Okunuş: Mâ nensah min âyetin ev nunsihâ ne’ti bi hayrin minhâ ev mislihâ. E lem ta’lem ennallâhe alâ kulli şey’in kadîr. Meal: Biz bir ayetin hükmünü yürürlükten kaldırır veya onu unutturursak, mutlaka daha hayırlısını veya benzerini getiririz. Allah’ın her şeye gücü yettiğini bilmez misin?

[2] Bakara Suresi, 107. Ayet: Arapça: أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۗ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ Okunuş: E lem ta’lem ennallâhe lehu mulkus semâvâti vel ard. Ve mâ lekum min dûnillâhi min veliyyin ve lâ nasîr. Meal: Bilmez misin ki, göklerin ve yerin hükümranlığı Allah’ındır. Sizin için Allah’tan başka ne bir dost ne de bir yardımcı vardır.