ÖNERME

Kur’an’da tavla zarı, iskambil kâğıdı, okey taşı veya satranç gibi oyun araçlarına dair tek bir yasaklama bulunmamaktadır. Allah bir şeyi yasaklamak isteseydi, unutkanlık etmez (Meryem, 64) ve bunu açıkça bildirirdi. Kur’an’ın haram kıldığı eylem; oyun oynamak veya eğlenmek değil, "Maysir" (Kumar) yani haksız kazanç ve sömürüdür. Eğer ortada masaya konan bir mal, para transferi veya servet gaspı yoksa; oynanan oyun "Kumar" değil, zihinsel bir egzersiz veya sosyal bir eğlencedir. Dini zorlaştırarak insanların stres atma ve eğlenme haklarını ellerinden almak, Allah’ın koymadığı bir yasağı uydurmaktır.

REFERANSLAR

Haramın Tanımı ve Gerekçesi (Mâide Suresi, 90-91. Ayetler) [1]: "Ey iman edenler! (Aklı örten) İçki, kumar (maysir), dikili taşlar (putlar) ve fal okları şeytan işi birer pisliktir. Bunlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz. Şeytan, içki ve kumarla sadece aranıza düşmanlık ve kin sokmak ve sizi Allah’ı anmaktan alıkoymak ister..."

• Kavram Analizi: "Maysir" kelimesi, "yüsr" (kolaylık) kökünden gelir; "kolay yoldan, emek vermeden, karşı tarafı soyarak zenginleşmek" demektir.

• Analiz: Kur’an, yasağın gerekçesini (illetini) "Düşmanlık ve Kin" olarak açıklar. Arkadaş ortamında oynanan keyifli bir oyun kin doğurmaz, aksine muhabbet doğurur. Hukukta illet yoksa, hüküm de kalkar.

Yaşamın Süsü ve Eğlence (A’râf Suresi, 32. Ayet) [2]: "De ki: Allah’ın kulları için çıkardığı süsü (ziyneti) ve temiz/güzel rızıkları kim haram kıldı?..."

• Analiz: Eğlence, oyun ve estetik hayatın süsüdür (ziynet). Allah’ın kulları için yarattığı bu doğal ihtiyaçları haram kılmak, ilahi iradeye aykırıdır.

DEĞERLENDİRME

Kur’an; o dönemdeki "fal oklarını" (şans oyunlarını) yasaklar ama "Ok" nesnesini yasaklamaz; çünkü okla avcılık da yapılır. Aynı mantıkla; zarla kumar da oynanır, masum bir oyun da oynanır. Yasak olan plastiğin (zarın) veya kağıdın kendisi değil, onunla yapılan "Sömürü" eylemidir. Arkadaşla oynanan tavlada veya satrançta bir zenginleşme, sömürü veya haksız kazanç yoktur.

Toplumda sıkça sorulan "Çayına/Kahvesine oyun oynamak" meselesi kumar kapsamına girmez. Kumarın mantığı "karşı tarafı üzmek ve malını almaktır". Oysa arkadaşlar arasında yenenin çay ısmarlaması; kazananın bir servet elde etmesi değil, kaybedenin dostuna gönül rızasıyla "İkramda bulunması"dır. Bu durum, sosyal bir jest ve hediyeleşmedir (Mürüvvet). Kimsenin bütçesini sarsmayan, kin ve nefret doğurmayan, aksine dostluğu pekiştiren küçük iddialar; kumar değil, hediyeleşme kapsamındadır [1]. Niyeti "birinin parasını almak" değil, "birlikte vakit geçirmek" olan bir eylem haram olamaz.

KAYNAKLAR

[1] Mâide Suresi, 90-91. Ayetler:

Arapça: يَا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْاَنْصَابُ وَالْاَزْلَامُ رِجْسٌ... | Okunuş: Ya eyyuhellezine amenu innemel hamru vel maysiru vel ensabu vel ezlamu ricsun... | Meal: Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar ve fal okları şeytan işi birer pisliktir...

[2] A’râf Suresi, 32. Ayet:

Arapça: قُلْ مَنْ حَرَّمَ ز۪ينَةَ اللّٰهِ الَّت۪ٓي اَخْرَجَ لِعِبَادِه۪... | Okunuş: Kul men harreme zinetellahilleti ahrece li ibadihi... | Meal: De ki: Allah’ın kulları için çıkardığı süsü ve temiz rızıkları kim haram kıldı?