ÖNERME

İslam; estetiğe, sanata, müziğe veya heykele değil; çirkinliğe ve "Putperestliğe" (Şirke) karşıdır. Kur’an’ın inşa ettiği insan modeli; robotik bir ibadet makinesi değil, estetikten zevk alan, duyan ve hisseden bir varlıktır. Müzik dinlemek, enstrüman çalmak veya sanatsal objeler (heykel/resim) üretmek dinde yasaklanmamıştır. Yasak olan tek eylem; bir nesneyi (taş, melodi veya insan) Allah’ın yerine koymak, ona kutsiyet atfetmek ve ondan medet ummaktır. Bir eser tapınma amacı taşımıyor, sadece estetik ve sanatsal bir güzellik amacı güdüyorsa; bu "Put" değil, Allah'ın yarattığı bir "Ziynet" ve "Sanat Eseri"dir.

REFERANSLAR

Süleyman Peygamberin Heykelleri (Sebe Suresi, 13. Ayet) [1]: "Onlar Süleyman’a, kalelerden, heykellerden (temasil), havuzlar kadar (geniş) leğenlerden, sabit kazanlardan ne dilerse yaparlardı..."

• Kavram Analizi: Ayette geçen "Temasil" kelimesi, temsiller/heykeller demektir. Kur’an bu kelimeyi Hz. Süleyman için bir güç, iktidar ve sanat göstergesi olarak "olumlu" bağlamda kullanır. Bir peygamberin sarayında haram olan bir objenin üretilmesi ve sergilenmesi imkansızdır.

Güzelliğin Kaynağı (A’raf Suresi, 32. Ayet) [2]: "De ki: Allah’ın kulları için çıkardığı süsü (ziyneti) ve güzel rızıkları kim haram kıldı? De ki: Onlar dünya hayatında iman edenler içindir..."

• Analiz: Bu ayet, dinde olmayan yasakları uyduran zihniyete bir meydan okumadır. Ses, ritim, form ve renk Allah’ın yarattığı birer ziynettir. Allah’ın "Musavvir" (Şekil veren) sıfatının tecellisi olan sanat, kimsenin tekelinde değildir ve yasaklanamaz.

İlahi Müzik ve Ritim (Sebe Suresi, 10. Ayet) [3]: "Andolsun, biz Davud’a tarafımızdan bir lütuf verdik. ‘Ey dağlar ve kuşlar! Onunla beraber tesbih edin (eşlik edin/yankılanın)’ dedik..."

• Analiz: Ayet, Hz. Davud’un sesi ve makamıyla doğanın (dağların ve kuşların) bütünleştiği evrensel bir orkestrayı tasvir eder. Müzik ve ahenk kötü olsaydı, Allah seçkin bir peygamberine bu yeteneği lütfetmez ve doğanın ona eşlik etmesini emretmezdi.

DEĞERLENDİRME

Kur’an’da sanat ve heykel konusundaki hüküm, nesnenin kendisine değil, insan zihnindeki "niyete" bağlıdır. "Temasil" (Heykeller) kavramı, Hz. İbrahim kıssasında "tapınılan putlar" olarak yerilirken; Hz. Süleyman kıssasında "sanat ve ihtişam" unsuru olarak övülmüştür [1]. Bu durum, İslam'ın maddeye (taşa, metale) düşman olmadığını, maddenin "ilahlaştırılmasına" karşı olduğunu kanıtlar. Süleyman Peygamberin sarayını süsleyen heykeller, estetik birer obje oldukları için meşrudur; İbrahim Peygamberin kırdığı heykeller ise halkın önünde secde ettiği sahte ilahlar olduğu için reddedilmiştir.

Müzik ve estetik, ruhun gıdası ve evrensel bir dildir. Doğadaki sesler, kuş cıvıltıları ve rüzgarın uğultusu Allah’ın yarattığı doğal bir senfonidir [3]. Allah güzelliği yaratmışken, kulun o güzellikten (sesten, ahenkten, formdan) mahrum kalmasını istemez [2]. Yasak olan müzik veya resim değil; bu araçların insanı uyuşturarak sorumluluk bilincinden (takvadan) uzaklaştırması veya şirke araç yapılmasıdır. Estetik algısı yüksek, ruhu incelmiş ve sanatla barışık bir toplum, İslam'ın reddettiği değil, hedeflediği medeniyet seviyesidir.

KAYNAKLAR

[1] Sebe Suresi, 13. Ayet:

Arapça: يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَٓاءُ مِنْ مَحَار۪يبَ وَتَمَاث۪يلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ... | Okunuş: Ya'melune lehu ma yeşau min meharibe ve te masile ve cifanin kel cevabi... | Meal: Onlar Süleyman’a, kalelerden, heykellerden, havuzlar kadar (geniş) leğenlerden... ne dilerse yaparlardı.

[2] A’raf Suresi, 32. Ayet:

Arapça: قُلْ مَنْ حَرَّمَ ز۪ينَةَ اللّٰهِ الَّت۪ٓي اَخْرَجَ لِعِبَادِه۪ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِۜ | Okunuş: Kul men harreme zinetellahilleti ahrece li ibadihi vet tayyibati miner rızk. | Meal: De ki: Allah’ın kulları için çıkardığı süsü ve güzel rızıkları kim haram kıldı?

[3] Sebe Suresi, 10. Ayet:

Arapça: وَلَقَدْ اٰتَيْنَا دَاوُ۫دَ مِنَّا فَضْلًاۜ يَا جِبَالُ اَوِّب۪ي مَعَهُ وَالطَّيْرَۚ | Okunuş: Ve lekad ateyna davude minna fadla, ya cibalu evvibi meahu vet tayr. | Meal: Andolsun, biz Davud’a tarafımızdan bir lütuf verdik. ‘Ey dağlar ve kuşlar! Onunla beraber tesbih edin’ dedik.