ÖNERME

Seferilik (yolculuk) ve hastalık durumlarında tanınan kolaylıklar (namazın kısaltılması, orucun ertelenmesi); kişinin keyfi tercihine bırakılmış basit izinler değil, Allah’ın kuluna sunduğu birer ikramdır. Bir padişahın verdiği hediyeyi reddetmek nasıl bir nezaketsizlik ise; Allah’ın "kısalt" veya "ertele" dediği yerde "ben tam yaparım, gücüm yeter" demek de gizli bir kibir göstergesidir.

Seferilikte esas olan; namazı kısaltmak (kasr) ve orucu kazaya bırakmaktır. Çünkü dindarlık; zor olanı yapmak değil, Allah’ın sözünü dinlemektir.

REFERANSLAR

Kaza Emri (Bakara Suresi, 185. Ayet)[1]: "...Kim de hasta veya yolculukta olursa, tutmadığı günler sayısınca başka günlerde kaza etsin..."

• Kavram Analizi: Ayet, "isterse tutsun, isterse tutmasın" şeklinde bir seçenek sunmaz. "Hasta veya seferde olursa, kaza etsin" şeklinde net bir neden-sonuç ilişkisi kurar. Bu gramer yapısı, durumun (hastalık/sefer) tespiti halinde hükmün (kaza etmenin) uygulanması gerektiğini gösterir.

Kısaltma İzni (Nisâ Suresi, 101. Ayet)[2]: "Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman... namazı kısaltmanızda sizin için bir sakınca yoktur."

• Kavram Analizi: Ayet, yolculuk halini (darb-ı arz) namazı kısaltmanın meşru ve yeterli gerekçesi saymıştır.

Kolaylık İlkesi (Bakara Suresi, 185. Ayet)[1]: "...Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez..."

• Analiz: İbadetin temel amacı kula zorluk çıkarmak değil, onun Rabbiyle bağını sürdürülebilir kılmaktır. Allah'ın istemediği zorluğu kulun kendine yüklemesi takva değil, taassuptur.

DEĞERLENDİRME

Geleneksel fıkhın doksan kilometre gibi sabit cetvelleri, modern ulaşım çağında yetersiz kalmaktadır; zira Kur'an'da böyle matematiksel bir sınır bulunmamaktadır. Seferilik; mesafenin matematiği değil, yolculuğun psikolojisi ve fizyolojisidir. Lüks bir uçakla, konfor içinde yapılan uzun bir yolculukta meşakkat (zorluk) oluşmayabilirken; kısa mesafeli ancak yoğun stresli bir yolculuk seferilik hükmüne girebilir. Ölçü, yolculuğun kişi üzerindeki yıpratıcı etkisidir.

Hasta olduğu halde oruç tutmakta veya bitkin halde namazı tam kılmakta ısrar eden kişi, Allah’ı değil, kendi egosunu tatmin etmektedir. Allah o an kuluna merhamet kapısını açmıştır. Bu kapıdan girmemek, "benim senin merhametine ihtiyacım yok, ben dayanıklıyım" mesajı vermektir ki bu, kulluk edebine aykırıdır. Seferiyken namazı kısaltmak ve orucu ertelemek asıl olandır (azimet). Bunu yapmamak, Allah’ın ikramını reddetmektir. Dindarlık, Allah’ın koyduğu kuralları daha da zorlaştırarak yaşamak değil; O’nun ruhsatlarına gönül hoşluğuyla uymaktır.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 185. Ayet:

Arapça: ...وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۗ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ...

Okunuş: ...Ve men kâne merîdan ev 'alâ seferin fe'iddetun min eyyâmin uhar(a). Yurîdullâhu bikumul yusra ve lâ yurîdu bikumul usr(a)...

Meal: ...Kim de hasta veya yolculukta olursa, tutmadığı günler sayısınca başka günlerde kaza etsin. Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez.

[2] Nisâ Suresi, 101. Ayet:

Arapça: وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ...

Okunuş: Ve-izâ darabtum fîl ardı feleyse 'aleykum cunâhun en taksurû mines salât(i)...

Meal: Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman, ...namazı kısaltmanızda sizin için bir sakınca yoktur.