ÖNERME

Orucun temel yasakları Kur'an'da yemek, içmek ve cinsel ilişki olarak sınırlandırılmıştır. Geleneksel fıkhın tütün dumanını "içeri giren cisim" kabul ederek orucu bozduğunu iddia etmesi, ancak aynı nikotini deri yoluyla veren banda (nikotin bandı) cevaz vermesi kendi içinde tutarsızdır. Sigara dumanı, teknik ve biyolojik olarak bir gıda veya içecek değildir; mideyi doldurmaz, susuzluğu gidermez ve besin değeri taşımaz. Dolayısıyla sigara içmek, sağlığa zararlı bir eylem olmakla birlikte, orucun geçerlilik şartı olan yeme ve içme yasağını ihlal etmez.

REFERANSLAR

Orucun Vakti ve Yasakları (Bakara, 187) [1]: "...Fecir vakti (tan yeri ağarırken) beyaz iplik siyah iplikten ayırt edilinceye kadar yiyin, için..."

• Analiz: Ayette geçen ekl (yemek) ve şürb (içmek) fiilleri, Arapçada katı ve sıvı gıdaların mideye indirilmesi eylemini tanımlar. Duman solumak veya koklamak, dilbilimsel olarak bu iki fiilin kapsamına girmez. Kur'an, yasak kapsamını genişletmek isteseydi, "boğazdan bir şey geçirmeyin" veya "duman solumayın" gibi genel ifadeler kullanabilirdi. Geleneksel anlayış, nikotin bandının orucu bozmadığını savunmaktadır. Oysa bant ile sigara arasındaki tek fark giriş kapısıdır; etken madde (nikotin) ve beyindeki reseptörlere etkisi aynıdır. Bir eylemin hükmü, molekülün hangi delikten (ağız veya deri) girdiğine göre değil, eylemin mahiyetine göre belirlenmelidir. Eğer nikotin almak orucu bozmuyorsa, duman yoluyla almak da bozmamalıdır. Duman "cisim" olduğu için bozuluyorsa, tozlu yolda yürümek veya buhar solumak da orucu bozmalıdır ki bu durum ibadeti imkansız kılar.

Nikotin Yoksunluğunun Nörobiyolojisi (Bağımlılık Mekanizması) [2]: Sigara bağımlılığı, sadece psikolojik bir alışkanlık değil, nörobiyolojik bir zorunluluk halidir. Nikotin kesildiğinde beyindeki asetilkolin reseptörlerinin duyarsızlaşması sonucu anksiyete, bilişsel bozukluk ve ciddi fiziksel semptomlar ortaya çıkar. Bu durum, keyfi bir istekten ziyade, beynin homeostazını (iç dengesini) sağlama çabasıdır.

DEĞERLENDİRME

Sigara içmenin orucu bozduğu iddiası, ayetlerde olmayan bir yasağın kıyas (analoji) yoluyla türetilmesidir. Geleneksel fıkhın "ağızdan giren bozar, deriden giren bozmaz" ayrımı, modern biyoloji ve farmakoloji karşısında geçerliliğini yitirmiştir. Oruç, insanı aç ve susuz bırakarak iradeyi terbiye etmeyi amaçlar; ciğerlere duman çekmek bu açlık ve susuzluk durumunu ortadan kaldırmaz. Sigara, temiz ve iyi şeyler (tayyibat) ilkesine aykırı olduğu için genel sağlık açısından haram veya mekruh kabul edilebilmesi tartışmaya açıktır; ancak bu durum orucun teknik geçerliliğiyle (sıhhatiyle) karıştırılmamalıdır. Sigara bağımlısı bir birey, oruçluyken sigara içtiğinde orucun "yemek ve içmekten kesilme" şartını ihlal etmiş olmaz.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 187. Ayet: Arapça: وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ | Okunuş: ...ve kulû veşrebû hattâ yetebeyyene lekumu’l-haytu’l-ebyadumine’l-hayti’l-esvedi mine’l-fecr... | Meal: ...Fecir vakti (tan yeri ağarırken) beyaz iplik siyah iplikten ayırt edilinceye kadar yiyin, için...

[2] Ian McLaughlin vd. (2015). "Nicotine withdrawal", Current Topics in Behavioral Neurosciences, 24, 99–123. 

https://doi.org/10.1007/978-3-319-13482-6_4