ÖNERME

Geleneksel algı, siyer kitaplarını (Peygamber biyografisini) tıpkı Kur’an gibi "kutsal ve tartışılmaz" metinler olarak görme eğilimindedir. Oysa Siyer; vahiy (normatif din) değil, tarihçilerin derlediği; içinde doğruların yanı sıra dönemin savaş propagandalarının, abartılı kahramanlık şiirlerinin ve Yahudi/Hristiyan efsanelerinin (İsrailiyat) harmanlandığı "betimleyici bir tarih anlatısı"dır.

Hadis usulü kriterlerine göre "Zayıf" veya "Uydurma" kabul edilerek fıkıh kitaplarına alınmayan pek çok rivayet, siyer kitaplarında metodolojik bir gevşeklikle "tarihi gerçek" gibi sunulmuştur. Kur’an merkezli bir okuma için Siyer; "dinin kaynağı" değil, sadece Kur’an’ın indiği dönemin sosyolojisini anlamaya yarayan bir "İniş Sebepleri" (Esbâb-ı Nüzûl) bilgisidir. Bu bilgi, mutlak surette Kur'an süzgecinden geçirilmek zorundadır.

REFERANSLAR

Aydınlatan Işık ve Karanlık Gölge (Ahzâb Suresi, 46. Ayet)[1]: "Ey Peygamber! Biz seni bir şahit, bir müjdeci, bir uyarıcı... ve aydınlatan bir kandil (Sirâc-ı Münîr) olarak gönderdik."

• Analiz: Kur’an, Peygamberi "aydınlatan bir ışık" olarak çizer. Ancak siyer kitaplarında bazen Peygamber; suikastçı gönderen, şairleri öldürten veya gaddar savaş kararları alan karanlık bir profil gibi gösterilir. Bu çelişkide esas olan Kur’an’ın tanımıdır; ışığa (Kur'an'a) ters düşen karanlık rivayetler reddedilir.

Mucize Talebinin Reddi (Ankebût Suresi, 50-51. Ayetler)[2]: "Ona Rabbinden mucizeler indirilseydi ya, dediler. De ki: Mucizeler ancak Allah katındadır... Kendilerine okunan bu Kitabı sana indirmiş olmamız onlara yetmedi mi?"

• Analiz: Kur'an, Peygamberin tek mucizesinin "Vahiy/Kitap" olduğunu açıkça beyan eder. Buna rağmen siyer kitapları; göğüs yarma, parmaklardan su akıtma veya ağaçları yürütme gibi Kur'an'la çelişen yüzlerce mitolojik hikâye üretmiştir.

DEĞERLENDİRME

Siyer, hadisten daha güvenli değildir; tam tersine siyer yazarları (İbn İshak vb.), hadisçilerin kabul etmeyeceği kadar zayıf rivayetleri "hikâye bütünlüğü bozulmasın" diye kitaplarına almışlardır. Bu yüzden siyerden gelen bir bilgiyi kabul etmek için mutlaka "Kur'an Turnusolu" testi uygulanmalıdır.

En çarpıcı örnek Beni Kurayza olayıdır. Siyer kaynakları, Peygamberin 900 Yahudi esiri (çocuklar dahil) kestirdiğini iddia eder. Oysa Kur'an savaş hukuku; "Hiçbir günahkâr başkasının yükünü yüklenmez" (İsrâ, 15) ilkesine dayanır ve esirler için sadece iki seçenek sunar: "Ya karşılıksız salın ya da fidye alın" (Muhammed, 4); "öldürün" demez. Kur’an’ın "Rahmet Peygamberi" profiline ve savaş hukukuna taban tabana zıt olan bu siyer anlatısı, muhtemelen o dönemin Yahudi tarihçilerinden kopyalanmış (Masada Efsanesi) tarihsel bir yanılgıdır.[3]

Sonuç olarak Müslüman; siyeri "Kutsal Tarih" olarak değil, "İnsan eliyle yazılmış Tarih" olarak okur. Tebbet suresini anlamak için Ebu Leheb’in kim olduğunu siyerden öğreniriz (Bağlam); ama Ebu Leheb’in nasıl öldüğüne dair efsaneleri din edinmeyiz.

KAYNAKLAR

[1] Ahzâb Suresi, 46. Ayet: Arapça: وَدَاعِيًا إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَسِرَاجًا مُّنِيرًا Okunuş: Ve dâiyen ilâllâhi bi iznihî ve sirâcen munîrâ. Meal: ...Allah’ın izniyle O’na çağıran bir davetçi ve aydınlatan bir kandil olarak gönderdik.

[2] Ankebût Suresi, 50-51. Ayetler: Arapça: وَقَالُوا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَاتٌ مِّن رَّبِّهِ qُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِندَ اللَّهِ... أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ... Okunuş: Ve kâlû lev lâ unzile aleyhi âyâtun min rabbih... E ve lem yekfihim ennâ enzelnâ aleykel kitâbe... Meal: "Ona Rabbinden mucizeler indirilseydi ya" dediler. De ki: "Mucizeler ancak Allah katındadır..." Kendilerine okunan bu Kitabı sana indirmiş olmamız onlara yetmedi mi?

[3] Arafat, Walid N. "New Light on the Story of Banu Qurayza and the Jews of Medina". Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland 108/2 (1976): 100-107. https://ia600204.us.archive.org/7/items/25203706/25203706.pdf