ÖNERME

Kur’an’ın hitabı tarihsel değil, evrenseldir. Ayetlerin belirli bir olay üzerine inmiş olması (sebeb-i nüzul), hükmünün sadece o olayla sınırlı olduğu anlamına gelmez. Allah, geçmişi ve geleceği aynı anda gören bir yaratıcı olarak; ayetleri sadece 7. yüzyıl Araplarına değil, kıyamete kadar gelecek tüm insanlığa hitap edecek şekilde dizayn etmiştir. Kur’an’daki kıssalar birer tarih dersi değil, her çağda tekrar eden karakterlerin ve olayların prototipi (modeli) niteliğindedir. Peygambere "Ey Nebi!" diye gelen hitaplar, sadece bir şahsa değil, o misyonu yüklenen her müminedir. Firavun sadece eski bir kral değil, her çağdaki zorba gücün; Musa ise devrimci duruşun sembolüdür.

REFERANSLAR

Kişisel Gündem (Enbiyâ, 10)[1]: "Andolsun ki size, içinde sizin zikrinizin (sizi anlatan, sizin hayatınızın kodlarını taşıyan) bir Kitap indirdik. Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?"

• Kavram Analizi: Ayetteki zikruküm ifadesi; "sizin şerefiniz, sizin anılmanız, sizin meseleniz" demektir. Allah, "Bu kitapta siz varsınız, başkalarının hikâyesini okumuyorsunuz" diyerek muazzam bir meydan okur.

Tarih Değil İbret (Yûsuf, 111)[2]: "Andolsun ki onların kıssalarında, temiz akıl sahipleri (ülü'l-elbab) için bir ibret vardır. Bu (Kur’an), uydurulmuş bir söz değildir..."

Kapsayıcılık (Zümer, 27)[3]: "Andolsun ki biz bu Kur’an’da insanlar için her türlü misali verdik; ola ki düşünüp öğüt alırlar."

DEĞERLENDİRME

Enbiyâ Suresi 10. ayetteki meydan okuma gereği, Kur’an okunurken "Bu ayet Ebu Leheb’e inmiş" deyip geçilemez. Ebu Leheb şahıs olarak ölmüştür ama "Ebu Leheblik" yani hakkı bile bile inkâr eden o agresif zihniyet yaşamaktadır.

Bu metoda göre Kur'an okuması şöyle yapılmalıdır: Firavun; içimizdeki kibir ve "ben en büyüğüm" diyen egodur. Musa; içimizdeki vicdan ve adaleti haykıran sestir. Mekke Müşrikleri; statükoyu koruyan, atalar dinine körü körüne bağlı olan modern yobazlıktır. "Ey Nebi" hitabı ise; bu kitabı okuyan ve o an sorumluluk alan kişiyedir.

Allah, yüzyıllar sonrasını elbette bilir. O yüzden metni öyle bir üst dille kurmuştur ki; 1400 yıl önceki bir bedevi de okuduğunda yolunu bulur, bugünün bir nükleer fizikçisi de okuduğunda kendi hayatına dair bir formül bulur. Kur’an’ı güncellemek; metni değiştirmek değil, anlayışı günün şartlarına taşımaktır. Metin sabit, muhatap değişkendir.[4]

KAYNAKLAR

[1] Enbiyâ Suresi, 10. Ayet: Arapça: لَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ كِتَابًا فِيهِ ذِكْرُكُمْ ۖ أَفَلَا تَعْقِلُونَ Okunuş: Lekad enzelnâ ileykum kitâben fîhi zikrukum, e fe lâ ta’kılûn. Meal: Andolsun ki size, içinde öğüdünüzün/zikrinizin bulunduğu bir kitap indirdik. Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?

[2] Yûsuf Suresi, 111. Ayet: Arapça: لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبَابِ ۗ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَىٰ Okunuş: Lekad kâne fî kasasıhim ibretun li ulîl elbâb. Mâ kâne hadîsen yufterâ. Meal: Andolsun ki onların kıssalarında, temiz akıl sahipleri için bir ibret vardır. Bu (Kur’an), uydurulmuş bir söz değildir.

[3] Zümer Suresi, 27. Ayet: Arapça: وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَٰذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ Okunuş: Ve lekad darabnâ lin nâsi fî hâzel kur’âni min kulli meselin leallehum yetezekkerûn. Meal: Andolsun ki biz bu Kur’an’da insanlar için her türlü misali verdik; ola ki düşünüp öğüt alırlar.

[4] Esed, Muhammed. Kur'an Mesajı: Meal-Tefsir. Çev. Cahit Koytak - Ahmet Ertürk. İstanbul: İşaret Yayınları, 2002, 438 (Yûsuf Suresi 111. ayet tefsiri). [Dijital Erişim: kuran-ikerim.org/meal/muhammed-esed-meali]