ÖNERME

Kur’an’da bugünkü anlamıyla hiyerarşik, mutlak itaat esaslı ve ekonomik döngüsü olan tarikat veya cemaat yapılanmaları yoktur. Müminlerin bir araya gelip Kur’an’ı müzakere etmeleri, ilim öğrenmeleri ve fikir alışverişinde bulunmaları (şûra/meclis) teşvik edilmiştir; ancak bu birliktelik ticari ve maddi bir yapıya dönüştüğü an meşruiyetini kaybeder. Din bir sektör, cemaatler ise birer holding değildir. Peygamberlerin en belirgin vasfı, tebliğ karşılığında insanlardan hiçbir maddi karşılık, ücret veya makam beklememeleridir. "Allah rızası" adı altında aidat toplayan, üyelerini müşteri veya ucuz iş gücü gibi gören yapılar; Peygamber yolunda değil, Kur’an’ın lanetlediği din bezirganları yolundadır.

REFERANSLAR

Ücretsiz Tebliğ İlkesi (Yâsîn, 21)[1]: "(Ey insanlar!) Sizden hiçbir ücret istemeyen o kimselere uyun. Onlar doğru yoldadırlar."

• Analiz: Bir davetin doğruluğunun en büyük kanıtı, davetçinin dünyevi bir çıkar (para, makam, nüfuz) beklememesidir.

Sömürü Uyarısı (Tevbe, 34)[2]: "Ey iman edenler! (Yahudi) bilginlerinden ve (Hristiyan) rahiplerinden birçoğu, insanların mallarını haksız yollarla yerler ve Allah yolundan alıkoyarlar..."

• Analiz: Allah, din adamlarının dini kullanarak zenginleşmesini "insanların mallarını batıl yollarla yemek" olarak tanımlar. Bu ayet, tarihsel bir sınıfı değil, evrensel bir sömürü modelini deşifre eder.

Peygamber Duruşu (Sebe, 47)[3]: "De ki: Ben buna (tebliğime) karşılık sizden hiçbir ücret istemiyorum... Benim ücretim ancak Allah’a aittir."

DEĞERLENDİRME

Kur’an’a göre din anlatmak bir meslek değil, her müminin görevidir ve bunun faturası kesilemez. İnsanların bir kütüphanede veya evde toplanıp "Allah bu ayette ne diyor?" diye tartışması, çay içip dağılması ilmî meclistir ve makbuldür. Ancak bu yapı; "Şeyhimize veya vakfımıza himmet verin, dergimize abone olun, kurbanınızı bize verin, bizim marketten alışveriş yapın" dediği an; orası artık bir din kurumu değil, din pazarlayan bir şirkettir.

Bir yapının Kur’anî olup olmadığını anlamak için en sağlam turnusol şudur: "Burada para konuşuluyor mu?" Eğer maneviyat paraya, itaate veya ticari bir ağa tahvil ediliyorsa; o yapı Tevbe 34. ayetteki "insanların malını yiyen" kategorisindedir. Gerçek ilim meclislerinde hiyerarşi (efendi-köle) ve para (sömürü) olmaz; sadece selam (barış) ve ilim olur.

KAYNAKLAR

[1] Yâsîn Suresi, 21. Ayet: Arapça: اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ Okunuş: İttebiû men lâ yes’elukum ecran ve hum muhtedûn. Meal: Sizden hiçbir ücret istemeyen o kimselere uyun. Onlar doğru yoldadırlar.

[2] Tevbe Suresi, 34. Ayet: Arapça: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ Okunuş: Yâ eyyuhellezîne âmenû inne kesîran minel ahbâri ver ruhbâni le ye'kulûne emvâlen nâsi bil bâtılı ve yasuddûne an sebîlillâh. Meal: Ey iman edenler! (Yahudi) bilginlerinden ve (Hristiyan) rahiplerinden birçoğu, insanların mallarını haksız yollarla yerler ve Allah yolundan alıkoyarlar.

[3] Sebe Suresi, 47. Ayet: Arapça: قُلْ مَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ ۖ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ Okunuş: Kul mâ seeltukum min ecrin fe huve lekum. İn ecriye illâ alâllâh. Meal: De ki: Ben buna (tebliğime) karşılık sizden hiçbir ücret istemiyorum; o ücret sizin olsun. Benim ücretim ancak Allah’a aittir.