ÖNERME

Tefekkür; sadece manzaraya bakıp "Ne güzel yaratılmış" diyerek duygulanmak değil, varlığın arkasındaki matematiksel ve fiziksel yasaları sorgulamaktır. Pasif bir hayranlık değil, aktif bir "nasıl" sorusudur. Bir yıldıza bakıp geçmek değil; onun mesafesini, rengini, kimyasını ve oluşum sürecini araştırmak, yani Yaratıcı’nın sistemini çözümlemektir. Bilimsel araştırma, en yüksek seviyeli tefekkür ibadetidir.

REFERANSLAR

Nasıl Yaratıldı? (Gâşiye Suresi, 17-20. Ayet)[1]: "Bakmıyorlar mı deveye; nasıl (keyfe) yaratıldı? Göğe; nasıl yükseltildi? Dağlara; nasıl dikildi? Ve yere; nasıl yayıldı?"

• Analiz: Kur’an, Gâşiye Suresi’nde ısrarla "Keyfe" (Nasıl?) sorusunu sorar. Ayet, "Bakın dağlar ne büyük" demez; "Nasıl dikildi?" der. "Gökyüzü ne güzel" demez; "Nasıl yükseltildi?" der. Bu "nasıl" sorusu; jeolojidir, astrofiziktir, biyolojidir.

Sistemi Çözümlemek (Âl-i İmrân Suresi, 191. Ayet)[2]: "Onlar... göklerin ve yerin yaratılışı üzerine derin derin düşünürler (tefekkür ederler) ve 'Rabbimiz sen bunları boşuna yaratmadın' derler."

• Analiz: Ayetteki "yaratılış üzerine düşünmek", sistemin mühendisliğini anlamaya çalışmaktır. Çünkü bir eserin sadece dışına bakan kabuğunu görür; "nasıl" yapıldığını inceleyen ise o eserdeki İlahi zekâyı ve ilmi görür.

DEĞERLENDİRME

Deveye bakıp sadece "maşallah" demek tefekkür değildir; devenin hörgücündeki yağ metabolizmasını, çöl sıcağına dayanıklı göz kapağı yapısını (anatomisini) incelemek tefekkürdür.

Aynı şekilde gökyüzüne bakıp sadece "yıldızlar çok parlak" demek sığ bir bakıştır. Gerçek tefekkür; "Bu yıldızlar neden farklı renklerde? Hangi elementler bu ışığı yayıyor? Kütle çekimi nasıl çalışıyor?" sorularını sormaktır.

Dağlara bakıldığında sadece heybetini görmek değil, levha tektoniğini ve dağların yeryüzünü nasıl sabitlediğini (kazık gibi çakıldığını) araştırmak, ayetteki "Nasıl dikildi?" sorusunun cevabıdır.

KAYNAKLAR

[1] Gâşiye Suresi, 17-20. Ayet:

Arapça: اَفَلَا يَنْظُرُونَ اِلَى الْاِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ۠ / وَاِلَى السَّمَٓاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ۠ / وَاِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ۠...

Okunuş: Efelâ yenzurûne ile-l-ibili keyfe hulikat. Ve ile-ssemâ-i keyfe rufi’at. Ve ile-lcibâli keyfe nusibet...

Meal: Bakmıyorlar mı o deveye, nasıl yaratıldı? Göğe, nasıl yükseltildi? Dağlara, nasıl dikildi?

[2] Âl-i İmrân Suresi, 191. Ayet:

Arapça: ...وَيَتَفَكَّرُونَ ف۪ي خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هٰذَا بَاطِلًاۚ...

Okunuş: ...Veyetefekkerûne fî halki-ssemâvâti vel-ard(i). Rabbenâ mâ halakte hâzâ bâtilâ(n)...

Meal: ...Göklerin ve yerin yaratılışı hakkında derin derin düşünürler (ve şöyle derler:) "Rabbimiz! Sen bunu boşuna yaratmadın..."