ÖNERME

Geleneksel din algısı ve totaliter yapılar, insanları fabrikasyon üretim gibi tek tip bir kalıba sokmayı; herkesin aynı şekilde düşünmesini, giyinmesini ve yaşamasını ideal dindarlık olarak sunar. Oysa Kur’an, bu tek tipleştirici zihniyeti kökten reddeder.

Allah, dileseydi tüm insanlığı tek bir ümmet yani tek tip bir topluluk yapabileceğini, ancak bunu kasıtlı olarak tercih etmediğini bildirir. Buradaki çeşitlilik, bir kaos değil; bir sınav ve zenginlik sahasıdır. Her insanın parmak izi nasıl farklıysa; ruhsal donanımı, yeteneği ve hayata katkı sunma yöntemi (minhâcı) da farklıdır. Dolayısıyla dindarlık; başkasının taklidi olmak değil, kişinin kendi özgün fıtratı üzerinden iyilik üretmesidir.

REFERANSLAR

Yöntem Çeşitliliği (Mâide Suresi, 48. Ayet): "...Sizden her biriniz için bir şeriat (yol) ve bir yöntem (minhâc) belirledik. Eğer Allah dileseydi sizi tek bir ümmet (tek tip) yapardı; fakat size verdikleriyle sizi denemek için (böyle yaptı). Öyleyse hayırlı işlerde birbirinizle yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’adır..."

• Kavram Analizi: Ayette geçen minhâc kelimesi; metodoloji, üslup ve yaşam tarzı demektir.

• Analiz: Allah inanç esaslarını (tevhid) sabit tutarken, bu inancın yaşanma biçimini (minhâc) insanların meşrebine ve kapasitesine göre çeşitlendirmiştir.

Bilginin Sınırı ve Özgürlük Alanı (Mâide Suresi, 101. Ayet): "Ey iman edenler! Açıklandığı zaman hoşunuza gitmeyecek (sizi üzecek veya yükünüzü artıracak) şeyleri sormayın... Allah onları (geçmişteki hatalarınızı veya detaylandırmadığı alanları) affetmiştir."

• Analiz: Bu ayet, Allah'ın hüküm koymayıp boş bıraktığı alanların bir unutkanlık eseri değil, ilahi bir rahmet olduğunu gösterir. Detaylandırılmayan her alan, müminin özgürlük ve içtihat sahasıdır.

DEĞERLENDİRME

Allah’ın elçilerine bakıldığında dahi tek tip olmama kuralı net bir şekilde görülür. Hz. Süleyman zengin bir kral, Hz. İsa gezgin ve zahit bir ruh, Hz. Davud bir demirci ve savaşçı, Hz. Yusuf ise bir bürokrat olarak iyilikte yarışmıştır. Hepsinin yolu ve yöntemi farklı, ama hedefi aynıdır. Demek ki Allah bizden kopyala-yapıştır hayatlar istememektedir.

Bir sanatçının ibadeti sanatıyla, bir mühendisininki projeleriyle, bir tüccarınki ise dürüstlüğüyledir. Asıl mesele, insanların birbirine benzemesi değil; herkesin kendi kulvarında iyilikte en öne geçmeye çalışmasıdır.

Ayrıca Allah'ın kitabında hüküm koymayıp boş bıraktığı alanlar, insanların meşreplerine ve zamanın şartlarına göre farklı yöntemler geliştirmeleri için bilerek boş bırakılmıştır. Geleneksel yapının, Allah'ın rahmet gereği boş bıraktığı bu alanları "dini koruma" adı altında katı kurallarla doldurmaya çalışması; Allah'ın "sizi tek tip yapmadım" beyanına rağmen insanları zorla tek tipleştirme girişimidir ve haddi aşmaktır.

KAYNAKLAR

[1] Mâide Suresi, 48. Ayet:

Arapça: لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاء اللّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِن لِّيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُم فَاسْتَبِقُوا الخَيْرَاتِ

Okunuş: Li kullin cealnâ minkum şir'aten ve minhâcâ(minhâcen) ve lev şâallâhu le cealekum ummeten vâhideten ve lâkin li yebluvekum fî mâ âtâkum festebikûl hayrât(hayrâti).

Meal: Her biriniz için bir şeriat ve bir yol yöntem kıldık. Eğer Allah dileseydi, sizi tek bir ümmet yapardı. Fakat size verdikleriyle sizi denemek istedi. Öyleyse hayırlarda yarışın.

[2] Mâide Suresi, 101. Ayet:

Arapça: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَاء إِن تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ...

Okunuş: Yâ eyyuhellezîne âmenû lâ tes'elû an eşyâe in tubde lekum tesu'kum...

Meal: Ey iman edenler! Açıklandığı zaman hoşunuza gitmeyecek olan şeylerden sormayın. Eğer Kur'an indirilirken onları sorarsanız size açıklanır. (Halbuki) Allah onlardan geçmiştir (onları affetmiştir).