ÖNERME

İnsanın yaratılış amacı, geleneksel mistisizmin iddia ettiği gibi dünyadan el etek çekip bir mağarada ömrünü tüketmek değildir. Allah, insanı yeryüzünde halife yani yönetici ve temsilci olarak yaratmıştır; halife ise yönettiği alanı terk eden değil, onu imar edendir. Yaratılış gayesi olan Kulluk, sadece seccade üzerindeki ritüellerden ibaret olmayıp hayatın her alanında Yaratıcının yasalarını keşfetmek, O’nun sanatını tanımak ve bu farkındalıkla üretmektir. Laboratuvarda hücreyi inceleyen bir biyolog, uzayı gözlemleyen bir astronom veya adaleti tesis eden bir hukukçu; eğer bu işi Yaratıcının sistemini anlamak ve O'nun rızasına uygun işletmek bilinciyle yapıyorsa, o an ibadet halindedir. Dünya, terk edilecek bir çöplük değil; Allah’ın isimlerinin tecelli ettiği bir keşif sahasıdır.

REFERANSLAR

Sistemle Uyum ve Kulluk (Zâriyât Suresi, 56) [1]: "Ben cinleri ve insanları, başka değil, sırf bana kulluk etsinler diye yarattım."

• Analiz: Ayette geçen "Li-ya'budûn" ifadesinin kökü olan "Abd", sadece tapınmak değil; boyun eğmek, hizmet etmek ve bir sisteme ram olmak demektir. Buradaki kulluk, iradesiz bir kölelik değil; Yaratıcının üstün tasarımını (Sünnetullah) fark edip, o tasarıma bilinçli bir istekle uyum sağlamaktır. İslam düşünürleri bu ifadeyi "beni tanısınlar" (Marifetullah) olarak tefsir etmişlerdir.

Akıl Sahiplerinin Tefekkürü (Âl-i İmrân Suresi, 190-191) [2]: "Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde aklıselim sahipleri için gerçekten açık deliller vardır. Onlar... göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde derin derin düşünürler."

• Analiz: Allah’ı anmak sadece dil ile değil, kozmik işleyiş üzerine derinlemesine düşünmekle (fizik, astronomi, biyoloji) gerçekleşir.

Kusursuz Tasarım (Mülk Suresi, 3) [3]: "O ki, birbiri ile ahenktar yedi göğü yaratmıştır. Rahman olan Allah'ın yaratışında hiçbir uygunsuzluk göremezsin. Gözünü çevir de bir bak, bir bozukluk görebiliyor musun?"

• Analiz: Ayet, insanı dış dünyaya bakmaya ve oradaki mükemmel matematiksel nizamı keşfetmeye çağırır.

DEĞERLENDİRME

"Ben insanları bana kulluk etsinler diye yarattım" ayeti, yüzyıllarca "Dünya için mi çalışacağız, ahiret için mi?" şeklinde yanlış bir ikilem doğurmuştur; oysa Kur'an bu ayrımı kökten reddeder. Müslüman için dünya Allah'ın eseri, ahiret ise bu esere verilen tepkinin sonucudur. Bir ressamı tanımanın yolu onun tablolarını incelemekse, Allah'ı tanımanın yolu da O'nun yarattığı kâinat kitabını ve insanı okumaktan geçer. İnsan bedenindeki sinir ağlarını inceleyen bir nörolog "El-Musavvir" isminin mühendisliğini, evrenin genişlemesini hesaplayan bir fizikçi ise "El-Vâsi" isminin tecellisini incelemektedir. Dolayısıyla dünyayı boşvermek Allah'ı memnun eden bir davranış değil, aksine O'nun sanatına sırt çevirmektir. İdeal kulluk; zihni Allah'ın yasalarını anlamaya, kalbi O'nu anmaya, bedeni ise insanlığa faydalı işler üretmeye adamaktır. Sistemini tanımadığınız bir Yaratıcıya gereği gibi saygı duyamazsınız; bu nedenle bilim, sanat ve tefekkür bu büyük ibadetin en üstün parçalarıdır.

KAYNAKLAR

[1] Zâriyât Suresi, 56. Ayet: Arapça: وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ | Okunuş: Vemâ ḣalaktu-lcinne vel-inse illâ liya’budûn(i). | Meal: Ben cinleri ve insanları, başka değil, sırf bana kulluk etsinler diye yarattım.

[2] Âl-i İmrân Suresi, 190-191. Ayetler: Arapça: إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لِّأُولِي الأَلْبَابِ... | Okunuş: İnne fî ḣalki-ssemâvâti vel-ardi vaḣtilâfi-lleyli ve-nnehâri leâyâtin li-ulî-l-elbâb(i)... | Meal: Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde akıl sahipleri için gerçekten deliller vardır...

[3] Mülk Suresi, 3. Ayet: Arapça: الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا مَّا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِن تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِن فُطُورٍ | Okunuş: Elleżî ḣalaka seb’a semâvâtin tibâkan mâ terâ fî ḣalki-rrahmâni min tefâvutin ferci’i-lbasara hel terâ min futûr(in). | Meal: O, yedi göğü tabaka tabaka yaratandır. Rahmân’ın yaratışında hiçbir uyumsuzluk göremezsin. Bir kez daha bak; hiçbir çatlak ve kusur görüyor musun?