ÖNERME

İnsanlar çoğu zaman tevazu maskesi takarak, aslında ne kadar seçkin ve ermiş olduklarını ima eden gizli bir kibir sergilerler. Dini bir görüntü veya sufi tavırlar takınarak başkalarına üstten bakmak, manevi bir gösteriştir. Bu bakış açısı sadece kalpleri yargılamakla kalmaz, haddini aşarak Allah’ın ceza koymadığı alanlarda (namaz kılmamak veya bireysel günahlar gibi) cezalar ihdas etmeye kadar varır.

Oysa tartı (mizan) dünyada değil, ahirette kurulacaktır. Bir başkasını hor görmek, içten içe yargılamak veya Allah’ın günah sayıp ahirete bıraktığı bir eylemi dünyevi bir suça dönüştürmeye çalışmak; Allah’ın Hâkim (yargıç) sıfatını çalmaya kalkışmaktır. Suç (topluma zarar veren) ile günah (kişiye zarar veren) arasındaki çizgiyi silmek, adaleti sağlamak değil, ilahi yetkiyi gasp etmektir.

REFERANSLAR

Kendini Temize Çıkarma Yanılgısı (Necm Suresi, 32. Ayet)[1]: "...Kendinizi temize çıkarıp durmayın (övüp durmayın). O, kimin takva sahibi olduğunu (kimin gerçekten sakındığını) en iyi bilendir."

• Kavram Analizi: Ayet, insanın en büyük zaafı olan "tezkiye" (kendini aklama) hastalığına dikkat çeker. Kimin daha değerli olduğunu bilen sadece Allah'tır.

Görünmeyen Hiyerarşi (Hucurât Suresi, 11. Ayet)[2]: "Ey iman edenler! Bir topluluk diğer bir toplulukla alay etmesin (küçümsemesin). Belki de onlar, kendilerinden daha hayırlıdır..."

Yetki Sınırı ve Zorbalığın Reddi (Gâşiye Suresi, 21-26. Ayet)[3]: "Sen öğüt ver! Esasen sen sadece bir öğütçüsün. Onların üzerinde bir zorba değilsin... Şüphesiz onların dönüşü ancak bizedir. Sonra onların hesabını görmek de ancak bize aittir."

• Analiz: Hesap görme yetkisi (yargı) sadece Allah'a aittir. Peygamberin dahi insanlar üzerinde dini pratikleri zorla yaptırma veya yargılama yetkisi yoktur.

DEĞERLENDİRME

Kur’an, Necm Suresi’nde insanın en büyük zaafına parmak basar: Kendini temize çıkarmak. Bir insan, ibadetleri üzerinden kendini diğerlerinden daha saf görüyor ve namaz kılmayan veya içki içen birine acıyarak bakıyorsa, bu merhamet değil kibre bulanmış bir aşağılamadır. Bu yargılama hastalığı, sadece zihinsel bir kınama ile sınırlı kalmaz; Allah’ın koymadığı cezaları uygulama cüretine dönüşür.

Oysa Kur'an'da hırsızlık veya cinayet gibi toplumsal suçların cezası belliyken; namaz kılmamak veya oruç tutmamak gibi bireysel günahların dünyevi bir cezası yoktur. Allah’ın unuttuğu bir şey yoktur; eğer bu eylemlere ceza verilmesi gerekseydi, Allah bunu belirtirdi. Dünyada kimsenin elinde cennet-cehennem barkodu okuyan bir cihaz olmadığı gibi, günahları cezalandırma yetkisi de yoktur.

Devlet korkusuyla veya mahalle baskısıysa kılınan namaz, ibadet değil jimnastiktir; bu baskı insanları mümin yapmaz, sadece münafık yapar. Yargılamak kulun haddi değildir; kulun görevi anlamak, öğüt vermek ve kendi nefsine bakmaktır. Allah’ın hoşnut olmadığı şey, günahkâr bir kuldan ziyade; kendini o kulun yargıcı ve infaz memuru sanan kibirli bir dindardır.

KAYNAKLAR

[1] Necm Suresi, 32. Ayet:

Arapça: ...فَلَا تُزَكُّٓوا اَنْفُسَكُمْۜ هُوَ اَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقٰى

Okunuş: ...Felâ tuzekkû enfusekum huve a’lemu bimeni-ttekâ.

Meal: ...O halde kendinizi temize çıkarmayın (övüp durmayın). O, kimin takva sahibi olduğunu en iyi bilendir.

[2] Hucurât Suresi, 11. Ayet:

Arapça: يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسٰٓى اَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ...

Okunuş: Yâ eyyuhâ-lleżîne âmenû lâ yeshar kavmun min kavmin ‘asâ en yekûnû hayran minhum...

Meal: Ey iman edenler! Bir topluluk bir diğerini alaya almasın. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler...

[3] Gâşiye Suresi, 21-26. Ayet:

Arapça: فَذَكِّرْۜ اِنَّمَٓا اَنْتَ مُذَكِّرٌۜ / لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍۙ / ... / اِنَّ اِلَيْنَٓا اِيَابَهُمْۙ / ثُمَّ اِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ

Okunuş: Fezekkir innemâ ente muzekkir(un). Leste ‘aleyhim bimusaytir(in). ... İnne ileynâ iyâbehum. Śumme inne ‘aleynâ hisâbehum.

Meal: Artık sen öğüt ver! Sen ancak bir öğüt vericisin. Sen, onlar üzerinde bir zorba değilsin. ... Şüphesiz onların dönüşü ancak bizedir. Sonra onların hesabını görmek de ancak bize aittir.