ÖNERME

Geleneksel din algısı "zikri"; eldeki tespih tanelerini saymak, belirli kelimeleri (esmayı) binlerce kez papağan gibi tekrar etmek ve bunu yaparken dünyadan kopmak (transa geçmek) olarak tanımlar. Oysa Kur’an’a göre zikir; "hatırlamak, gündemde tutmak, öğüt almak ve farkında olmak" demektir. Zikir; dilin değil, "bilincin" eylemidir. Bir mühendisin, yaptığı binayı "Allah’ın fizik yasalarına (sünnetullah) uygun ve sağlam yapması" bir zikirdir. Bir öğretmenin, anlattığı ilmin kaynağının Allah olduğunu bilerek ders vermesi bir zikirdir. Bir insanın, "Bismillah" diyerek başladığı her meşru iş, ibadete dönüşmüş bir zikirdir. Sadece dille "Allah" deyip, eylemle Allah’ın yasalarına aykırı davranan (işini kötü yapan, çalan, kandıran) kişi zikretmiş olmaz; sadece ses çıkarmış olur.

REFERANSLAR

Zikir ve Bilim/Tefekkür (Âl-i İmrân Suresi, 191. Ayet)[1]: "Onlar ayakta, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah’ı zikrederler VE göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler (tefekkür ederler): 'Rabbimiz! Sen bunları boşuna yaratmadın...'"

• Analiz: Ayet, zikri "yaratılışı düşünmekle" bir tutar. Evreni incelemek, neden-sonuç ilişkilerini kurmak zikirdir.

Hayatın İçinde Zikir (Cuma Suresi, 10. Ayet)[2]: "...Namaz bitince yeryüzüne dağılın ve Allah’ın lütfundan rızkınızı arayın. (Bu esnada) Allah’ı çokça zikredin ki kurtuluşa eresiniz."

• Analiz: Ayet "Camiye kapanıp tespih çekin" demiyor; "İşinizin başına dönün, rızık ararken ve çalışırken Allah’ı hatırınızdan çıkarmayın (yani dürüst olun)" diyor.

Kur’an’ın Kendisi Zikirdir (Hicr Suresi, 9. Ayet)[3]: "Şüphesiz o Zikri (Kur’an’ı) biz indirdik..."

• Analiz: Kur’an’ı okumak, anlamak ve anlatmak en büyük zikirdir.

DEĞERLENDİRME

Robotlara da "Subhanallah" demeyi öğretebilirsiniz ama onlar zikretmiş olmaz. Çünkü zikir "farkındalık" gerektirir. Senin evrenin kurallarını, tarihsel yasaları veya bir motorun çalışma prensibini anlatırken; o sistemdeki mükemmelliği görüp "Bunu yaratan ne büyük" (Subhanallah) demen veya hissetmen; dilinle bin kere söylemenden daha kıymetlidir.

"Bismillah" (Allah’ın adıyla) demek; bir açılış kurdelesi kesmek değil, bir "format" atmaktır. "Ben bu işi (tamiri, dersi, yazılımı) Allah’ın razı olacağı kalitede ve dürüstlükte yapacağım" taahhüdüdür. Bu taahhütle yapılan her saniyelik iş, ibadet (zikir) sayacına işlenir.

Evren "mücessem" (cisimleşmiş) Kur’an’dır. Bir biyoloğun mikroskopta gördüğü hücreye hayran kalması, bir astronomun galaksiye bakıp ürpermesi "Kevnî Zikir"dir. O an laboratuvar, mescide dönüşür.

KAYNAKLAR

[1] Âl-i İmrân Suresi, 191. Ayet:

Arapça: اَلَّذ۪ينَ يَذْكُرُونَ اللّٰهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلٰى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ ف۪ي خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ...

Okunuş: Elleżîne yeżkurûne(A)llâhe kiyâmen veku’ûden ve’alâ cunûbihim veyetefekkerûne fî halki-ssemâvâti vel-ard(i)...

Meal: Onlar ayaktayken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah’ı anarlar. Göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler...

[2] Cuma Suresi, 10. Ayet:

Arapça: فَاِذَا قُضِيَتِ الصَّلٰوةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْاَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللّٰهِ وَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَث۪يرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Okunuş: Fe-izâ kudiyeti-ssalâtu fenteşirû fî-l-ardi vebteġû min fadli(A)llâhi veżkurû(A)llâhe keśîran le’allekum tuflihûn(e).

Meal: Namaz kılınınca artık yeryüzüne dağılın ve Allah’ın lütfundan nasibinizi arayın. Allah’ı çokça anın ki kurtuluşa eresiniz.

[3] Hicr Suresi, 9. Ayet:

Arapça: اِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَاِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

Okunuş: Innâ nahnu nezzelnâ-zzikra ve-innâ lehu lehâfizûn(e).

Meal: Şüphesiz o Zikri (Kur’an’ı) biz indirdik biz! Onun koruyucusu da elbette biziz.