ÖNERME

Zülkarneyn'in küresel yolculuğunda Batı seferi "maddeyi ve karanlığı" (balçık), Doğu seferi ise "açıklığı ve şeffaflığı" temsil eder. 90. ayette bahsedilen "Güneşle aralarına örtü (sitr) koymadığımız halk" ifadesi; medeniyetin koruyucu kalkanlarına (mimari duvarlar, çatılar) sahip olmayan, uçsuz bucaksız düzlüklerde, doğayla filtresiz bir temas halinde yaşayan Bozkır (Steppe) halklarını anlatır. Bu tasvir, yerleşik medeniyetin bittiği ve göçebe yaşamın başladığı sınır hattıdır.

REFERANSLAR

Doğu Ucu (Kehf Suresi, 90. Ayet)[1]: "Güneşin doğduğu yere ulaşınca onu, kendileriyle güneş arasına örtü koymadığımız bir halk üzerine doğar buldu."

• Kavram Analizi: Ayetteki sitr (örtü/perde) kelimesinin yokluğu, bu toplumun "mimari korunaklardan" yoksun olduğunu gösterir. Zülkarneyn, Batı'da güneşi yutan bir su kütlesi bulurken; Doğu'da güneşin önünde hiçbir engelin (dağ, orman veya bina) olmadığı devasa bir düzlük bulmuştur.

Tarihsel Tanıklık (Herodot ve İskitler)[2]: Tarihin Babası sayılan Herodot (MÖ 440), Doğu'nun sınırlarında yaşayan bu halkları anlatırken; "Onların sabit evleri yoktur, arabalar üzerinde yaşarlar ve güneşin altında uçsuz bucaksız düzlüklerde dolaşırlar" der. Antik dünyada "Güneşin Doğduğu Yer", yerleşik medeniyetin bittiği bu Asya stepleridir.

DEĞERLENDİRME

Tarihsel veriler (MÖ 500-1000 dönemi) incelendiğinde, bu tanıma en uygun coğrafya Büyük Avrasya Bozkırı (Great Eurasian Steppe) ve burada yaşayan İskit/Saka türü göçebe topluluklardır. Bozkır coğrafyası, ağaçsız ve binasızdır. Güneş doğduğunda ufuktan direkt olarak yüzünüze vurur; araya girecek bir gölge (sitr) yoktur.

Ayet, bu coğrafi ve antropolojik gerçeği, "güneşle aralarında perde olmayan halk" diyerek en özlü şekilde tasvir etmiştir. Zülkarneyn, medeniyetin (şehirlerin) bittiği bu noktaya kadar gitmiş ve oradaki "evsiz/göçebe" halkla da adaletli bir iletişim kurmuştur.

KAYNAKLAR

[1] Kehf Suresi, 90. Ayet:

Arapça: حَتَّىٰ إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَىٰ قَوْمٍ لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْرًا

Okunuş: Hattâ izâ belega matliaş şemsi vecedehâ tatluu alâ kavmin lem necal lehum min dûnihâ sitrâ.

Meal: Güneşin doğduğu yere ulaşınca onu, kendileriyle güneş arasına örtü koymadığımız bir halk üzerine doğar buldu.

[2] Herodotus. The Histories. Book IV (Melpomene), 46. https://archive.org/details/herodotos4melpom00herouoft/page/26