ÖNERME

Kur’an’a göre adalet; sınırsız hoşgörü veya yersiz bir merhamet gösterisi değildir. Adalet; her şeyi yerli yerine koymak (mizan) ve suç ile ceza arasında tam bir denklik (kısas) kurmaktır. Bilerek ve isteyerek kötülük yapan, cana kıyan veya toplumun hakkını gasp eden bir zalime devlet eliyle gösterilecek merhamet; mağdura ve topluma yapılmış en büyük ihanettir.

Kur’an, affetmeyi övmekle beraber; bu hakkı sadece mağdurun şahsına tanır. Devletin veya hukukun, mağdur adına suçluyu affetme yetkisi yoktur. Adaletin amacı intikam değil, suçun karşılıksız kalmayacağı inancını pekiştirerek (caydırıcılık) toplumsal yaşamı korumaktır.

REFERANSLAR

Kısasta Hayat (Bakara Suresi, 179. Ayet)[1]: "Ey akıl sahipleri! Kısasta (suçluyu, işlediği suçun dengiyle cezalandırmakta) sizin için hayat vardır..."

• Kavram Analizi: Kısas kelimesi, bir şeyin izini sürmek, peşinden gitmek ve aynısıyla karşılık vermek anlamına gelir. Ayetteki "hayat vardır" ifadesi, cezanın bireysel bir öç alma mekanizması değil, toplumsal bir güvenlik sigortası olduğunu beyan eder.

Yargıda Duygusallık (Nûr Suresi, 2. Ayet)[2]: "...Eğer Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah’ın dinini uygulama konusunda onlara (suçlulara) karşı acımanız tutmasın..."

Bilimsel Veri Başlığı (Caydırıcılık İlkesi)[3]: Kamu vicdanını yaralayan suçlarda uygulayıcı makamın duygusal davranması, adaletin tarafsızlığını zedeler. Kriminolojik araştırmalar, suçun önlenmesinde cezanın ağırlığından ziyade cezanın kesinliği (certainty) ve kaçınılmazlığı ilkesinin çok daha etkili bir caydırıcı olduğunu kanıtlamaktadır.

Mutlak Adalet (Nisâ Suresi, 135. Ayet)[4]: "Ey iman edenler! Adaleti titizlikle ayakta tutanlar olun... İsterse (suçlu) kendiniz, ana-babanız veya yakınlarınız olsun..."

DEĞERLENDİRME

Bakara Suresi 179. ayette geçen "kısasta hayat vardır" ilkesi, modern hukukun en büyük açmazlarından birini çözer. Bir katili veya topluma ağır zarar veren bir suçluyu "iyi hal" gibi gerekçelerle erkenden salıvermek, merhamet değil; potansiyel kurbanların hayatını tehlikeye atmaktır. Kur’an’a göre kurdun dişini sökmek koyuna merhamettir; kurdu beslemek ise koyuna zulümdür.

Kur’an burada bireysel alanı ve kamusal alanı kesin çizgilerle ayırır. Bir kişi şahsına yapılan bir kötülüğü affedebilir, bu bir erdemdir. Ancak biri toplumu zehirliyor veya cana kastediyorsa; burada kamu otoritesine acıma duygusu yasaklanmıştır. Cezanın kaçınılmaz ve suça denk olduğu bir düzende suç oranı minimize edilir; "hayat vardır" ifadesinin sosyolojik karşılığı budur.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 179. Ayet:

Arapça: وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Okunuş: Ve lekum fîl kısâsi hayâtun yâ ulîl elbâbi le'allekum tettekûn(e).

Meal: Ey akıl sahipleri! Kısasta sizin için hayat vardır. Umulur ki (suçtan) sakınırsınız.

[2] Nûr Suresi, 2. Ayet:

Arapça: ...وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ...

Okunuş: ...Ve lâ te'huzkum bihimâ ra'fetun fî dînillâhi in kuntum tu'minûne billâhi vel yevmil âhir(i)...

Meal: ...Eğer Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah’ın dinini uygulama konusunda onlara acımanız tutmasın.

[3] Nagin, Daniel S. "Deterrence in the Twenty-First Century". Crime and Justice 42/1 (2013), 199-263. https://doi.org/10.1086/670398

[4] Nisâ Suresi, 135. Ayet:

Arapça: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْwالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ...

Okunuş: Yâ eyyuhellezîne âmenû kûnû kavvâmîne bil kıstı şuhedâe lillâhi ve lev 'alâ enfusikum evil vâlideyni vel akrabîn(e)...

Meal: Ey iman edenler! Adaleti titizlikle ayakta tutanlar, Allah için şahitlik edenler olun. İsterse kendiniz, ana-babanız veya yakınlarınız aleyhine olsun.