ÖNERME

Kur'an, aile kurumunda "kollayıcılık" sorumluluğunu ontolojik ve ekonomik gerekçelerle erkeğin omuzlarına yüklemiştir. Nisa Suresi 34. ayette geçen "Kavvâm" (gözetip kollayan) sıfatı; erkeğe mutlak bir diktatörlük yetkisi veya üstünlük madalyası bahşetmek için değil, ona "ağır ve zorunlu bir yükümlülük" tanımlamak için kullanılmıştır.

Bu yükümlülük; kadının ekonomik durumu ne olursa olsun, ailenin tüm geçimini (nafaka) ve güvenliğini erkeğin sağlamak zorunda olması prensibine dayanır. Kadın zengin de olsa, ekonomik özgürlüğe sahip de olsa; evin geçimi erkeğin boynunun borcudur. "Güvenli Liman Olma Sorumluluğu", bu ağır mükellefiyetin karşılığıdır.

REFERANSLAR

Kavvâm ve Ekonomik Sorumluluk (Nisâ Suresi, 34. Ayet)[1]: "Erkekler, kadınlar üzerinde kavvâmdır (gözetip kollayıcıdır/yöneticidir). Bu, Allah’ın bazılarını (fiziksel/yapısal olarak) diğerlerinden farklı kılması ve erkeklerin mallarından (aile için) harcamaları sebebiyledir..."

• Kavram Analizi: Kavvâm (qawwâm) kelimesi; kaim olan, ayakta tutan, işleri düzenleyen ve sorumlu olan demektir. Patronluk değil, hizmet eden liderlik manasındadır.

• Analiz: Ayet, yetkiyi iki şarta bağlar: 1) Koruma kapasitesi (farklılık), 2) İnfak (Harcama) zorunluluğu. Kur’an erkeğe şunu der: "Ailenin rızkını sen kazanacaksın, güvenliğini sen sağlayacaksın, zahmeti sen çekeceksin; bunun karşılığında da geminin rotasında istişare edildikten sonra son söz senin olacak."

Nafaka Yükümlülüğü (Bakara Suresi, 233. Ayet)[2]: "Annelerin (ve çocukların) yiyeceği ve giyeceği, örfe uygun olarak babaya aittir..."

• Analiz: Bu ayet, babanın/kocanın ekonomik sorumluluğunu tartışmasız bir hukuk kuralı haline getirir. Kadının zenginliği, erkeğin bu yükümlülüğünü düşürmez.

DEĞERLENDİRME

İslam hukuk sisteminde kadının mal varlığı dokunulmazdır; evi geçindirmek zorunda değildir. Eğer kadın çalışıp eve katkıda bulunuyorsa, bu onun bir "görevi" değil, aile kurumuna yaptığı "ikramı ve lütfu"dur. Ancak bu durum, erkeğin üzerindeki "geçindirme zorunluluğunu" hukuken düşürmez.

Sistem, "yetki-sorumluluk" dengesi üzerine kuruludur. Bugün bir erkek, çalışmayıp kadının eline bakıyor veya kadının gelirine zorla el koyuyorsa; Kur’an’ın tanımına göre o erkek "Kavvâm" değildir ve o evde kollayıcılık iddia edemez. Sorumluluğu (yükü) taşımayan, yetkiyi (söz hakkını) kullanamaz. "Kavvâm" olmak, biyolojik bir cinsiyet değil, icra edilmesi gereken bir fonksiyondur.

KAYNAKLAR

[1] Nisâ Suresi, 34. Ayet:

Arapça: الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ | Okunuş: Er ricâlu kavvâmûne alen nisâi bimâ faddalallâhu ba’dahum alâ ba’dın ve bimâ enfekû min emvâlihim | Meal: Allah'ın insanlardan bir kısmını diğerlerine üstün kılması sebebiyle ve mallarından harcama yaptıkları için erkekler kadınların yöneticisi ve koruyucusudur.

[2] Bakara Suresi, 233. Ayet:

Arapça: وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ | Okunuş: Ve alel mevlûdi lehu rızkuhunne ve kisvetuhunne bil ma’rûf | Meal: Onların (annelerin) yiyeceği, giyeceği, örfe uygun olarak babaya aittir.