ÖNERME

Bilgi, bir güç veya tahakküm aracı (ego) değil; bir hayret ve hizmet vasıtasıdır. İnsan öğrendikçe bilgisinin sınırlılığını idrak eder ve bu farkındalık tevazuyu artırır. "Ben biliyorum" demek cehaletin, "Rabbim ilmimi artır" demek ise bilgeliğin göstergesidir. İlim ve bilim, insanı kibirli bir diktatöre değil, sınırlarını bilen mütevazı bir hakikat yolcusuna dönüştürmelidir.

REFERANSLAR

Bilimsel Haşyet (Fâtır Suresi, 28. Ayet)[1]: "...Kulları içinde ancak alimler (bilenler) Allah’tan (hakkıyla) saygı duyar/ürperir."

• Kavram Analizi: Ayet, bilginin doğal sonucunun saygı ve ürperti (haşyet) olduğunu belirtir. Cahil insan cüretkâr olur, çünkü tehlikenin büyüklüğünü bilmez. Alim ise sistemin büyüklüğünü müşahede ettiği için haddini bilir.

Sürekli Gelişim Talebi (Tâhâ Suresi, 114. Ayet)[2]: "...De ki: Rabbim, ilmimi artır."

• Analiz: İnsanın bilgi yolculuğu durağan değildir. Bilgelik, mevcut bilgiyle yetinmek yerine sürekli bir artış talebi ve öğrenme arzusu içinde olmayı gerektirir.

Hiyerarşi İlkesi (Yûsuf Suresi, 76. Ayet)[3]: "...Her bilenin üzerinde daha iyi bir bilen vardır."

• Analiz: Bilgi sonsuz bir okyanustur ve mutlak bilgiye sahip olan sadece Yaratıcı'dır. Bu ilke, entelektüel kibrin önündeki en büyük engeldir.

DEĞERLENDİRME

Fâtır Suresi, bilginin insanı şımartmasını değil, olgunlaştırmasını ve bir saygı (haşyet) hali oluşturmasını şart koşar. Kur'an'da eleştirilen Karun zihniyeti, sahip olduğu gücü ve serveti "Ben bunu kendi ilmimle ve becerimle kazandım" diyerek kendine mal eder. Bu yaklaşım, bilginin mülkiyet iddialı kullanımıdır. Oysa İsrâ Suresi 85. ayet, insana verilen bilginin okyanusta bir damla olduğunu hatırlatarak "mutlak bilgi" iddiasını çürütür.

Bilgi, başkasına üstünlük taslamak için değil; Yûsuf Suresi'nde belirtildiği gibi "her bilenin üstünde bir bilen olduğunu" hatırlayıp haddini bilmek içindir. Dolayısıyla en büyük alim, bilgisinin ne kadar az olduğunu en iyi bilendir.

KAYNAKLAR

[1] Fâtır Suresi, 28. Ayet:

Arapça: وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَٓابِّ وَالْاَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ اَلْوَانُهُ كَذٰلِكَۜ اِنَّمَا يَخْشَى اللّٰهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمٰٓؤُاۜ اِنَّ اللّٰهَ عَز۪يزٌ غَفُورٌ

Okunuş: Ve mine-nnâsi ve-ddavâbbi vel-en’âmi muhtelifun elvânuhu kezâlik. İnnemâ yahşa-llâhe min ibâdihi-l’ulemâ. İnna-llâhe azîzun ğafûr.

Meal: İnsanlardan, hayvanlardan ve davarlardan da renkleri böyle değişik olanlar vardır. Kulları içinde ancak alimler Allah’tan (gereğince) korkar. Şüphesiz Allah, daima üstündür, çok bağışlayandır.

[2] Tâhâ Suresi, 114. Ayet:

Arapça: فَتَعَالَى اللّٰهُ الْمَلِكُ الْحَقُّۚ وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْاٰنِ مِنْ قَبْلِ اَنْ يُقْضٰٓى اِلَيْكَ وَحْيُهُۘ وَقُلْ رَبِّ زِدْن۪ي عِلْمًا

Okunuş: Fete’âla-llâhu-lmeliku-lhak(ku) velâ ta’cel bilkur-âni min kabli en yukdâ ileyke vahyuhu ve kul rabbi zidnî ‘ilmâ(n).

Meal: Gerçek hükümdar olan Allah, yücedir. Sana O’nun vahyi tamamlanmazdan önce Kur’an’ı (okumakta) acele etme ve "Rabbim, benim ilmimi artır" de.

[3] Yûsuf Suresi, 76. Ayet:

Arapça: ...نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَنْ نَشَٓاءُۜ وَفَوْقَ كُلِّ ذ۪ي عِلْمٍ عَل۪يمٌ

Okunuş: ...Nerfe’u deracâtin men neşâ(u) ve fevka kulli zî ‘ilmin ‘alîm(un).

Meal: ...Biz dilediğimiz kimselerin derecelerini yükseltiriz. Her ilim sahibinin üstünde daha iyi bir bilen vardır.