ÖNERME

Geleneksel inançta cehennem, kâfirler için sonsuz ve çıkışı olmayan mutlak bir azap yurdu olarak kodlanmış olsa da Kur’an bu konuda şaşırtıcı bir açık kapı bırakmaktadır. Yaratıcı, mutlak iradesini sistemin üzerinde tutarak cehennemde kalış süresini Kendi dilemesine bağlamıştır. Felsefi açıdan bakıldığında, sınırlı bir insan ömründe işlenen suçlara matematiksel olarak sonsuz bir ceza tatbik etmek, Allah’ın Er-Rahman sıfatıyla ve mutlak adaletiyle bağdaşmaz. Kur’an perspektifinde cehennemin ontolojik fonksiyonu yok etmek veya ebedi intikam almak değil; kirli ruhu arındırmak, yüzleştirmek ve dönüştürmektir.

REFERANSLAR

İlahi İrade İstisnası (Hûd Suresi, 106-107) [1]: "...Onlar, gökler ve yer durdukça orada kalacaklardır; Rabbinin dilemesi hariç (İllâ mâ şâe Rabbuk). Şüphesiz Rabbin, dilediğini hakkıyla yapandır."

• Analiz: Cennet için "kesintisiz bir lütuf" diyerek sonsuzluğu kilitleyen Kur'an, cehennem için "Rabbinin dilemesi hariç" şerhini düşerek anahtarın ateşte değil, Allah'ın iradesinde olduğunu beyan eder.

Süreli Bekleyiş (Nebe Suresi, 23) [2]: "Orada çağlar boyu (Ahkâb) kalacaklardır."

• Analiz: Ayette sonsuzluk (ebeden) yerine "Ahkâb" (Hukub’un çoğulu: Çağlar/Devirler) kelimesi kullanılır. Çağlar ne kadar uzun olursa olsun, matematiksel olarak sonlu bir zaman dilimidir.

Borç ve Bedel Kavramı (Furkan Suresi, 65) [3]: "...Gerçekten onun azabı Garam'dır (sürekli/yapışkan bir borçtur)..."

• Analiz: "Garam" kelimesi hem yakayı bırakmayan azap hem de ödenmesi zorunlu borç anlamına gelir. Bir borç sonsuza kadar sürmez; bedel ödendiğinde düşmesi adaletin gereğidir.

Rahmetin Kuşatıcılığı (A’râf Suresi, 156) [4]: "...Azabıma dilediğim kimseyi uğratırım. Rahmetim ise her şeyi kuşatmıştır..."

• Analiz: Cehennem de yaratılmış bir "şey" olduğuna göre, Allah’ın rahmeti eninde sonunda onu da kuşatacaktır.

DEĞERLENDİRME

İlahi adalet, suç ile ceza arasında makul bir denklik ve orantı gerektirir. Bir insanın ortalama 70 yıllık ömründe işlediği hata veya inkâr suçuna karşılık, ona milyarlarca yıl ve ötesinde sonsuz bir ceza vermek zulüm tanımına girer ki Allah zulmetmekten münezzehtir. Cehennemin varoluş amacı acı çektirmek değil, kirli ruhu temizlemektir; şayet cehennem sonsuz olsaydı, bu temizlenme ve ıslah süreci asla tamamlanmayacak ve eylem anlamsızlaşacaktı. Kur’an’da kullanılan "ebed" veya "halidîn" kavramları her zaman matematiksel sonsuzluğu ifade etmez; Arap dilinde bu kelimeler çok uzun süre veya bir dönemin sonuna kadar manasında da kullanılır. Hûd Suresi’ndeki "Rabbinin dilemesi hariç" şerhi, bu sürenin ucu açık bir sonsuzluk olmadığının kanıtıdır. Allah insanı yakmak için değil rahmet etmek için yaratmıştır. Cehennem arızalı ruhların tamirhanesi veya hasta ruhların hastanesidir; tamirat bittiğinde veya borç ödendiğinde sürecin sona ermesi Allah’ın mutlak iradesinin ve her şeyi kuşatan rahmetinin gereğidir. Biz kullar olarak, "asla çıkamazlar" diyerek Allah’ın iradesine sınır çizemeyiz.

KAYNAKLAR

[1] Hûd Suresi, 106-107. Ayetler: Arapça: ...خَالِد۪ينَ ف۪يهَا مَا دَامَتِ السَّمٰوَاتُ وَالْاَرْضُ اِلَّا مَا شَٓاءَ رَبُّكَۜ... | Okunuş: ...hâlidîne fîhâ mâ dâmetis semâvâtu vel ardu illâ mâ şâe rabbuk... | Meal: ...Gökler ve yer durdukça orada sürekli kalacaklardır; Rabbinin dilediği müstesna...

[2] Nebe Suresi, 23. Ayet: Arapça: لَابِث۪ينَ ف۪يهَٓا اَحْقَابًاۚ | Okunuş: Lâbisîne fîhâ ahkâbâ. | Meal: Orada çağlar boyu kalacaklardır.

[3] Furkan Suresi, 65. Ayet: Arapça: ...اِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًاۙ | Okunuş: ...inne azâbehâ kâne garâmâ... | Meal: ...Şüphesiz onun azabı, yakayı bırakmayan bir borçtur (garam).

[4] A’râf Suresi, 156. Ayet: Arapça: ...وَرَحْمَت۪ي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍۜ... | Okunuş: ...ve rahmetî vasiat kulle şey’... | Meal: ...Rahmetim ise her şeyi kuşatmıştır...