ÖNERME

Kur’an perspektifinde çok eşlilik; erkeğin keyfi isteğine bağlı bir hak veya ödül mekanizması değil; savaş ve salgın gibi olağanüstü kriz dönemlerinde ortaya çıkan yetim ve dul sorununu çözmek amacıyla teşri kılınmış şartlı bir sosyal sorumluluk modelidir. Metin, bu uygulamaya izin verirken "adalet" şartını koşmuş; ancak hemen akabinde insan fıtratının bu adaleti sağlamada yetersiz kalacağını vurgulayarak ideal olanın tek eşlilik (monogami) olduğunu beyan etmiştir.

Kapı teknik olarak kriz durumları için açık bırakılmış olsa da, adalet eşiği aşılamayacak kadar yüksektir. Dolayısıyla Kur'an'ın öngördüğü sistem, çok eşliliği teşvik eden değil; onu zorlaştıran ve tek eşliliğe yönlendiren bir yapıdadır.

REFERANSLAR

Kriz Yönetimi ve Yetim Hukuku (Nisâ Suresi, 3. Ayet)[1]: "Eğer yetimlerin haklarını koruyamayacağınızdan korkarsanız... (o zaman) kadınlardan ikişer, üçer, dörder nikahlayın... Eğer (onlar arasında) adaleti sağlayamayacağınızdan korkarsanız, o zaman bir tane ile... yetinin. Haksızlığa sapmamanız için en uygun olan budur."

• Analiz: Ayetin nüzul ortamı, Uhud Savaşı sonrası birçok erkeğin öldüğü ve ortada sahipsiz kalan yetimlerin/dulların himaye edilmesi gereken bir kriz dönemidir. Emir, cinsel bir imtiyaz değil; yetimlerin korunması (himaye) şartına bağlı bir sosyal sözleşmedir. Çok eşlilik, zevkin değil; koruyuculuğun kurumsallaşmasıdır.

Fıtri İmkansızlık (Nisâ Suresi, 129. Ayet)[2]: "Ne kadar hırs gösterirseniz gösterin, kadınlar arasında adaleti sağlamaya güç yetiremezsiniz..."

• Analiz: Kur’an burada hukuksal bir mantık örgüsü kurar: Çok eşlilik için adalet şarttır; ancak insan fıtratı sevgide ve ilgide mutlak adaleti sağlamakta acizdir. Adalet şart ve aynı zamanda imkansız ise; geriye kalan tek meşru ve güvenli yol tek eşliliktir.

DEĞERLENDİRME

Kur’an, çok eşliliği kategorik olarak yasaklamamıştır; zira büyük savaşlar veya nüfus dengesinin bozulduğu küresel felaketlerde bu model, bir "acil durum reçetesi" olarak toplumsal bekayı sağlayabilir. Ancak metin, adalet şartıyla bu kapıyı fiilen kısıtlamış ve hedefi tek eşlilik olarak göstermiştir.

Günümüzde yetim himayesi amacı gütmeden, sadece bireysel haz tatmini için ikinci eş arayışı; Kur’an’ın "yetim" şartını ve "adalet" ilkesini ihlal eden bir fıkıh yanılgısıdır. İlahî irade, çok eşliliği bir ruhsat olarak sunarken, tek eşliliği bir ideal olarak sabitlemiştir.

KAYNAKLAR

[1] Nisâ Suresi, 3. Ayet:

Arapça: وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَىٰ فَانكِحُوا مَا طَابَ لَكُم مِّنَ النِّسَاءِ مَثْنَىٰ وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً | Okunuş: Ve in hıftum ellâ tuksitû fîl yetâmâ fenkihû mâ tâbe lekum minen nisâi mesnâ ve sulâse ve rubâa, fe in hıftum ellâ ta’dilû fe vâhideten | Meal: Eğer yetimlerin haklarına riayet edememekten korkarsanız, beğendiğiniz kadınlardan ikişer, üçer, dörder nikâhlayın. Haksızlık etmekten korkarsanız tek kadınla yetinin.

[2] Nisâ Suresi, 129. Ayet:

Arapça: وَلَن تَسْتَطِيعُوا أَن تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ | Okunuş: Ve len testatîû en ta’dilû beynen nisâi ve lev harastum | Meal: Ne kadar uğraşırsanız uğraşın, kadınlar arasında adaleti yerine getiremezsiniz.