ÖNERME

Ecel kavramı üzerindeki en büyük kafa karışıklığı, Allah’ın “İlim” sıfatı (ezeli bilgisi) ile “Kudret” sıfatının (zorlayıcı gücü) birbirine karıştırılmasından kaynaklanmaktadır. Ali İmran 145. ayette geçen “Kitâben müeccelâ” (belirlenmiş vade/yazı) ifadesi, insanın ne yaparsa yapsın değiştiremeyeceği fatalist bir senaryo değil; biyolojik ve fiziksel yasalarla sınırları çizilmiş bir “Ömür Potansiyeli”dir. Nasıl ki bir arabanın motorunun dayanabileceği maksimum kilometre bellidir (Mutlak Ecel), ancak sürücünün kötü kullanımıyla motoru erken patlatması (Sebebe Bağlı Ecel) kendi tercihidir; insan ömrü de böyledir. Zararlı maddeler kullanan, kendine bakmayan veya tehlikeye atılan kişi; Allah zorla canını aldığı için değil, Allah’ın koyduğu biyolojik yasaları yani Sünnetullah’ı ihlal ettiği için kendi sonunu hazırlar. Allah’ın bunu ezeli ilmiyle biliyor olması, insanı o sona zorladığı anlamına gelmez. Dolayısıyla ecel; sabit bir takvim yaprağı değil, irade ve yasaların kesişim kümesidir.

REFERANSLAR

Yasa ve Limit (Âl-i İmrân Suresi, 145) [1]: "Hiçbir nefis, Allah’ın izni (yasası) olmadan ve vakti belirlenmiş bir yazı (limit/süre) dışında ölmez..."

• Analiz: “Allah’ın izni olmadan ölünmez” demek, ölümün biyolojik yasaların (Allah’ın izni/sistemi) dışında gerçekleşemeyeceği demektir. Bir insan zehir içtiğinde ölüyorsa, bu Allah’ın “zehir öldürür” yasasının (izninin) işlemesidir.

İrade ve Sorumluluk (Bakara Suresi, 195) [2]: "...Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın..."

• Analiz: Şayet ecel, bizim eylemlerimizden bağımsız ve değiştirilemez bir kader kurgusu olsaydı; bu emir anlamsız olurdu. Çünkü ecel belliyse, tehlikeye atılsak da atılmasak da sonuç değişmeyecektir.

Değişim Yasası (Ra’d Suresi, 11) [3]: "...Şüphesiz bir toplum kendisindekini değiştirmedikçe Allah onlarda bulunanı değiştirmez..."

• Analiz: Allah bize tedbiri emrederek, ömrün kalitesinin ve süresinin bizim tercihlerimizle (sağlıklı beslenme, güvenlik, stres yönetimi) doğrudan ilişkili olduğunu bildirir.

DEĞERLENDİRME

Kur’an’daki ecel vurgusu, başıboşluğu reddeder ancak insan iradesini yok saymaz. Buradaki “Yazı” (Kitap); olayların senaryosu değil, olayların tabi olduğu “Sebep-Sonuç Yasası”nın kaydıdır. Allah, ilim sıfatıyla kulunun sigara içeceğini ve 60 yaşında kanserden öleceğini bilir ve bunu yazar. Ama Allah yazdığı için kul sigara içmez; kul sigara içeceği için Allah (zamanı kuşatan ilmiyle) bunu bilir ve kaydeder. Sonuç olarak insan; “Nasılsa ecelim belli” diyerek intiharvari bir yaşam süremez; zira direksiyonun ve frenin kontrolü, o yolu yaratan Allah tarafından insana verilmiştir.

KAYNAKLAR

[1] Âl-i İmrân Suresi, 145. Ayet: Arapça: وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلاَّ بِإِذْنِ الله كِتَابًا مُّؤَجَّلًا... | Okunuş: Vemâ kâne linefsin en temûte illâ bi-iżni(A)llâhi kitâben mueccelâ(en)... | Meal: Hiçbir kimse yok ki, ölümü Allah’ın iznine bağlı olmasın. (Ölüm), belli bir süreye göre yazılmıştır.

[2] Bakara Suresi, 195. Ayet: Arapça: ...وَلاَ تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ... | Okunuş: ...velâ tulkû bi-eydîkum ilâ-ttehluketi... | Meal: ...Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın...

[3] Ra’d Suresi, 11. Ayet: Arapça: ...إِنَّ اللّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ... | Okunuş: ...inna(A)llâhe lâ yuġayyiru mâ bikavmin hattâ yuġayyirû mâ bi-enfusihim... | Meal: ...Bir toplum kendisindekini değiştirmedikçe Allah onlarda bulunanı değiştirmez...