ÖNERME

Yaratılış, anlık bir sihir değil; milyarlarca yıla yayılan muazzam bir gelişim ve değişim (tekâmül) sürecidir. Evreni büyük bir patlamayla başlatıp, madde ve antimadde dengesinden galaksileri, oradan canlılığı ve nihayet insanı çıkaracak bir sebep-sonuç zincirini kurgulamak; her şeyi birbirinden bağımsız ve aniden var etmekten çok daha üstün, sabır gerektiren karmaşık bir sanattır.

Allah için zorluk yoktur; ancak O'nun kudreti, kurduğu bu kusursuz işleyen sistemde, yani sünnetullah yasalarında ve süreçte tecelli eder. Bir tohumu toprağa ekip, ona su verip, güneşle besleyip yıllar içinde dev bir çınar ağacı yapmak mı daha büyük bir sanattır; yoksa laboratuvarda bir anda plastik bir ağaç üretmek mi? Birincisi, içinde hayatı, büyümeyi ve değişimi barındıran ilahi sanattır. İkincisi ise sihirbazlık veya basit imalattır.

REFERANSLAR

Bilimsel Araştırma Emri (Ankebût Suresi, 20. Ayet)[1]: "De ki: Yeryüzünde dolaşın da (gezin, kazın, araştırın), Allah'ın yaratmaya nasıl (keyfe) başladığına bir bakın..."

• Analiz: Bu ayet, yaratılışın sırrını öğrenmek için laboratuvara girmeyi ve doğayı gözlemlemeyi emreder. Eğer yaratılış iz bırakmadan ve aniden gerçekleşmiş olsaydı; geriye bakıp nasıl olduğunu görme, yani fosil kayıtlarını ve jeolojik katmanları inceleme imkânımız olmazdı. Bu emir; paleontoloji ve biyolojik geçmişin incelenmesini bir nevi farz kılar.

Aşamalı Yaratılış (Nuh Suresi, 14. Ayet)[2]: "Oysa O, sizi halden hale / evreler halinde (etvâr) yaratmıştır."

Bilimsel Veri Başlığı (Evrimsel Biyoloji)[3]: Evrimsel biyoloji, canlılığın basit formlardan karmaşık formlara doğru kademeli bir değişim geçirdiğini gösterir. İnsan türünün de bu biyolojik ağacın bir parçası olduğu, genetik ve fosil kanıtlarla desteklenmektedir.

Kimyasal Köken ve Yayılma (Rûm Suresi, 20. Ayet)[4]: "Sizi topraktan (turâb) yaratması O'nun delillerindendir. Sonra bir de gördünüz ki siz beşer olmuş (çoğalıp) yayılıyorsunuz."

Bilimsel Veri Başlığı (Afrika'dan Çıkış / Out of Africa)[5]: İnsan vücudunu oluşturan elementlerin (karbon, hidrojen, oksijen, azot, kalsiyum vb.) yer kabuğunun bileşenleriyle örtüşmesi, topraktan yaratılma ifadesinin kimyasal gerçekliğini gösterir. Ayetteki "yayılıyorsunuz" ifadesi ise modern antropolojideki "Afrika'dan Çıkış" (Out of Africa) teorisi ile paralellik gösterir; buna göre anatomik olarak modern insan Afrika'da evrimleşmiş ve oradan dünyaya yayılmıştır.

Suyun Rolü (Enbiyâ Suresi, 30. Ayet)[6]: "...Biz her canlı şeyi sudan yarattık..."

Bilimsel Veri Başlığı (Abiyogenez)[7]: Abiyogenez teorileri, yaşamın ilk formlarının okyanuslardaki hidrotermal bacalar gibi sulu ortamlarda, kimyasal evrim süreçleriyle ortaya çıktığını öngörür.

DEĞERLENDİRME

Kur'an, yaratılışı bir sonuç değil, bir süreç olarak anlatır. Allah'ın "ol" (kün) emri; bir şeyin o saniyede bitmiş halde, yetişkin bir formda ortaya çıkması değil; o şeyi oluşturacak sürecin, yasaların ve algoritmanın işlemeye başlaması demektir.

Enbiyâ Suresi biyolojik yaşamın kökeninin su olduğunu, Rûm Suresi hammaddenin toprak yani elementler olduğunu ve insanın yeryüzüne yayılarak çeşitlendiğini bildirirken; İnsan Suresi o uzun çağlar (dehr) dönemine dikkat çeker. Ankebût Suresi ise bu süreci anlamamız için bize yeryüzünü gezin, nasıl başladığına bakın diyerek paleontoloji ve biyoloji bilimini adres gösterir.

Dolayısıyla evrim veya tekâmül; Allah'ın yaratma sanatının inkârı değil, aksine O'nun maddeye zaman içinde hayat verecek kadar ince, sabırlı ve detaylı bir plan kurduğunun ispatıdır. Ateist bakış açısı bu süreci tesadüf olarak nitelerken, Kur'anî bakış açısı "terbiye", yani Rabbin aşama aşama yetiştirmesi olarak niteler. Mekanizma aynıdır, fail farklıdır.

KAYNAKLAR

[1] Ankebût Suresi, 20. Ayet:

Arapça: قُلْ س۪يرُوا فِي الْاَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَاَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللّٰهُ يُنْشِئُ النَّشْاَةَ الْاٰخِرَةَۜ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَد۪يرٌ

Okunuş: Kul sîrû fîl ardı fanzurû keyfe bedeal halka summallâhu yunşiu neş’etel âhirah, innallâhe alâ kulli şey’in kadîr.

Meal: De ki: Yeryüzünde dolaşın da Allah'ın yaratmaya nasıl başladığına bir bakın. Sonra Allah (aynı şekilde) ahiret hayatını da inşa edecektir. Şüphesiz Allah her şeye kadirdir.

[2] Nuh Suresi, 14. Ayet:

Arapça: وَقَدْ خَلَقَكُمْ اَطْوَارًا

Okunuş: Ve kad halakakum atvârâ.

Meal: Oysa O, sizi halden hale (evreler halinde) yaratmıştır.

[3] Stringer, Chris. "The Origin and Evolution of Homo Sapiens". Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 371/1698 (2016). https://doi.org/10.1098/rstb.2015.0237

[4] Rûm Suresi, 20. Ayet:

Arapça: وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ

Okunuş: Ve min âyâtihî en halakakum min turâbin summe izâ entum beşerun tenteşirûn.

Meal: Sizi topraktan yaratması O'nun delillerindendir. Sonra bir de gördünüz ki siz beşer olmuş (çoğalıp) yayılıyorsunuz.

[5] Tattersall, Ian. "Out of Africa: What We Learn From Fossils". Proceedings of the National Academy of Sciences 106/38 (2009), 16018-16021. https://doi.org/10.1073/pnas.0903207106

[6] Enbiyâ Suresi, 30. Ayet:

Arapça: ...وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَٓاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّۜ اَفَلَا يُؤْمِنُونَ

Okunuş: ...ve cealnâ minel mâi kulle şey’in hayy, e felâ yu’minûn.

Meal: ...Biz her canlı şeyi sudan yarattık. Hâlâ inanmayacaklar mı?

[7] Martin, William - Russell, Michael J. "On the Origins of Cells: A Hypothesis for the Evolutionary Transitions from Abiotic Geochemistry to Chemoautotrophic Prokaryotes, and from Prokaryotes to Nucleated Cells". Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 358/1429 (2003), 59-85. https://doi.org/10.1098/rstb.2002.1183