ÖNERME

Geleneksel yorumlarda Kalû Belâ veya Bezm-i Elest olarak bilinen hadise, genellikle zaman ve mekânın olmadığı soyut bir ruhlar aleminde, bedenler yaratılmadan önce gerçekleşmiş metaforik bir toplantı olarak anlatılır. Ancak felsefede yüzyıllarca tartışılan "insan zihni boş bir levha mıdır" (tabula rasa) sorusuna Kur'an net bir hayır cevabı verir.

Eğer insan zihinsel ve ruhsal açıdan boş bir levha olarak doğsaydı, hiçbir dış eğitim almamış izole topluluklarda bile bir aşkın varlık inancı, yani yaratıcı arayışı görülmezdi. Kur'an'ın bu sözleşme için ruhlar alemi tabiri yerine özellikle "Ademoğullarının bellerinden" (min zuhûrihim) ifadesini kullanması; bu sözleşmenin soyut bir anıdan ziyade, biyolojik bir aktarım ve genetik bir kodlama olduğuna dair güçlü bir işarettir.

REFERANSLAR

Biyolojik Köken Vurgusu (A'râf Suresi, 172. Ayet)[1]: "Hani Rabbin, Âdemoğullarının bellerinden (zuhûrihim) zürriyetlerini almıştı ve onları kendilerine şahit tutmuştu: Ben sizin Rabbiniz değil miyim? Onlar da, Evet, şahit olduk (Rabbimizsin) dediler."

• Kavram Analizi: Ayet, olayın gerçekleştiği yer olarak gökleri veya soyut bir alemi değil, biyolojik üremenin ve genetik aktarımın merkezi olan bel/sırt (zuhûr) bölgesini işaret eder. Bu, sözleşmenin her bireyin yaratılış hamuruna, yani DNA'sına işlenen bir süreklilik arz ettiğini gösterir.

Bilimsel Veri Başlığı (Genetik Hafıza ve Epigenetik)[2]: Modern biyoloji, ataların yaşadığı deneyimlerin, korkuların ve travmaların gen ifadesindeki değişiklikler yoluyla (DNA metilasyonu) sonraki nesillere aktarılabildiğini kanıtlamıştır. Özellikle nörobiyolojik deneyler, ebeveynlerin çevresel deneyimlerinin yavruların sinir sisteminde yapısal değişikliklere yol açtığını ve belirli davranışsal yatkınlıkların genetik materyal üzerinden nesilden nesile aktarıldığını göstermektedir.

Bilimsel Veri Başlığı (İnanç Geni / VMAT2)[3]: Genetik biliminde yapılan bazı çalışmalar, insanın biyokimyasında maneviyata ve aşkın bir varlığa inanmaya yönelik biyolojik bir altyapı olduğunu ileri sürmüştür. Popüler bilimde "Tanrı Geni" olarak tartışılan bu hipotez, insanın fabrika ayarlarında inanma ihtiyacının donanımsal bir karşılığı (veziküler monoamin taşıyıcıları gibi) olabileceğine dair veriler sunar.

DEĞERLENDİRME

Kur'an, insanın dünyaya boş gelmediğini; yaratıcısını tanıma, anlam arama ve vicdan yeteneğiyle yüklü geldiğini anlatır. 7. yüzyılda bu olay "misak" yani sözleşme olarak anlaşılırken, 21. yüzyılda fıtri yazılım veya genetik kod olarak okunabilir. Ayetteki "zürriyetlerini bellerinden aldı" ifadesi, olayın tek seferlik tarihsel bir an değil, zincirleme bir biyolojik süreç olduğunu gösterir. Her baba, çocuğuna sadece göz rengini değil, bu ezeli sözleşmenin bilgisini, yani inanma eğilimini de genetik miras olarak aktarır.

Bu nedenle inanma ihtiyacı evrenseldir ve dışarıdan bir baskı olmasa dahi her insanda açığa çıkar. Ayetin sonundaki "kıyamet günü haberimiz yoktu demeyesiniz" uyarısı, bu bilginin dışarıdan öğrenilen (kitabi) bir bilgi değil, insanın öz benliğine gömülü bir bilgi olduğunu kanıtlar. Dışarıdan gelen bilgi unutulabilir veya hiç ulaşmayabilir; ama genetik kod silinemez. İman, dışarıdan dayatılan bir ideoloji değil; insanın kendi içindeki "ben kimim" sorusuna verdiği, genlerine kodlanmış cevabın hatırlanmasıdır. Bilimsel veriler, beynimizin ve genlerimizin bu aşkın arayış için özel olarak tasarlandığını doğrulamaktadır.

KAYNAKLAR

[1] A'râf Suresi, 172. Ayet:

Arapça: وَاِذْ اَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَن۪ٓي اٰدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَاَشْهَدَهُمْ عَلٰٓى اَنْفُسِهِمْۚ اَلَسْتُ بِرَبِّكُمْۜ قَالُوا بَلٰىۛ شَهِدْنَاۛ اَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيٰمَةِ اِنَّا كُنَّا عَنْ هٰذَا غَافِل۪ينَۙ

Okunuş: Ve iz ehaze rabbuke min benî âdeme min zuhûrihim zurriyyetehum ve eşhedehum alâ enfusihim, elestu birabbikum, kâlû belâ, şehidnâ, en tekûlû yevmel kıyâmeti innâ kunnâ an hâzâ gâfilîn.

Meal: Hani Rabbin, Âdemoğullarının bellerinden zürriyetlerini almış ve onları kendilerine şahit tutmuştu: "Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" Onlar da, "Evet, şahit olduk (Rabbimizsin)" dediler. (Bunu), kıyamet günü "Bizim bundan haberimiz yoktu" demeyesiniz diye (yaptık).

[2] Dias, Brian G. - Ressler, Kerry J. "Parental olfactory experience influences behavior and neural structure in subsequent generations". Nature Neuroscience 17 (2014), 89-96. https://doi.org/10.1038/nn.3594

[3] Silveira, Linda A. "Experimenting with Spirituality: Analyzing The God Gene in a Nonmajors Laboratory Course". CBE—Life Sciences Education 7/1 (2008), 132-145. https://doi.org/10.1187/cbe.07-05-0029