ÖNERME

Geleneksel anlayışta Mâide Suresi 51. ayetteki “Yahudi ve Hristiyanları veli edinmeyin” ifadesi; sosyal ilişkilerin (arkadaşlık, komşuluk, yeme-içme) yasaklanması şeklinde yorumlanarak Müslümanlar sosyal bir gettoya hapsedilmiştir. Oysa Kur’an’ın yasakladığı eylem "sosyal arkadaşlık" değil, Müslümanlara savaş açanlara karşı kurulan "siyasi ve askeri müttefiklik"tir. Kur’an, Müslümanlarla savaşmayan gayrimüslimlere iyilik yapmayı (birr) ve adil davranmayı (kıst) teşvik eder. Ehl-i Kitap bir kadınla evliliğe izin veren Kur'an'ın, eş ile dostluğu yasaklaması mantıksal bir çelişkidir. Dolayısıyla yasak olan sevgi değil, stratejik teslimiyettir.

REFERANSLAR

Barışçıl İlişkiler ve Adalet (Mümtehine Suresi, 8. Ayet)[1]: "Allah, sizinle din uğrunda savaşmayan ve sizi yurtlarınızdan çıkarmayanlara iyilik yapmanızı ve onlara adil davranmanızı yasaklamaz. Çünkü Allah adil olanları sever."

• Analiz: Bu ayet, barışçıl gayrimüslimlerle her türlü insani ve sosyal ilişkinin (arkadaşlık, komşuluk) meşru, hatta Allah tarafından sevilen (sevap) bir davranış olduğunu kanıtlar. İlişkinin kıstası "din" değil, "savaş ve düşmanlık" durumudur.

Siyasi Velayet ve İttifak (Mâide Suresi, 51. Ayet)[2]: "...Onları veli (yönetici/hamî) edinmeyin..."

• Kavram Analizi: Ayette geçen "Veli"; sırdaş veya kanka demek değil; otoritenin teslim edildiği "yönetici/müttefik" demektir. Savaş halindeki bir devlete devlet sırlarını vermek veya onları Müslümanların başına yönetici getirmek yasaktır. Yasak, bireysel dostluğu değil, idari velayeti kapsar.

Evlilik ve Sosyal Hukuk (Mâide Suresi, 5. Ayet)[3]: "...Ehl-i Kitap'tan iffetli kadınlar size helaldir..."

• Mantıksal Analiz: Kur’an, Ehl-i Kitap kadınlarla evlenmeye izin verir. Bir erkeğin eşini sevmesi ve ona şefkat göstermesi (Rum Suresi, 21. Ayet) fıtrat ve ayet gereğidir. Eş ile "dost" olmadan evli kalmak mümkün değildir. Bu durum, 51. ayetteki yasağın "duygusal/sosyal" değil, tamamen "siyasi/askeri" olduğunu gösterir.

DEĞERLENDİRME

Kur’an, Müslümanların gayrimüslimlerle ilişkisini "topyekûn düşmanlık" üzerine değil, "adalet ve iyilik" ekseninde kurgular. Müslüman; ateist, deist veya Hristiyan bir komşusuyla iyi geçinmekle, hastalandığında ona yardım etmekle yükümlüdür. Tarihsel süreçte bu ayetlerin bağlamından koparılarak yorumlanması, Müslüman toplumları içe kapalı ve iletişimden kopuk yapılara dönüştürmüştür.

Oysa İslam'ın evrensel mesajı, ancak iletişim ve etkileşim ile taşınabilir. Tebliğ; düşmanlıkla ve izolasyonla değil, dostluk ve yüksek karakter temsiliyle mümkündür. Yasaklanan dostluk, Müslümanların aleyhine çalışan siyasi yapılanmalarla işbirliğidir; insani münasebetler değildir.

KAYNAKLAR

[1] Mümtehine Suresi, 8. Ayet:

Arapça: لَا يَنْهٰيكُمُ اللّٰهُ عَنِ الَّذ۪ينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدّ۪ينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ اَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُٓوا اِلَيْهِمْۜ | Okunuş: Lâ yenhâkumu(A)llâhu ‘ani-llezîne lem yukâtilûkum fî-ddîni velem yuhricûkum min diyârikum en teberrûhum ve tuksitû ileyhim. | Meal: Allah, sizinle din uğrunda savaşmayan ve sizi yurtlarınızdan çıkarmayanlara iyilik yapmanızı ve onlara adil davranmanızı yasaklamaz.

[2] Mâide Suresi, 51. Ayet:

Arapça: يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارٰٓى اَوْلِيَٓاءَۢ... | Okunuş: Yâ eyyuhâ-llezîne âmenû lâ tettehizû-lyehûde ve-nnasârâ evliyâ(e)... | Meal: Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları veli (siyasi müttefik) edinmeyin.

[3] Mâide Suresi, 5. Ayet:

Arapça: ...وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذ۪ينَ اُو۫تُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ... | Okunuş: ...velmuhsanâtu mine-llezîne ûtû-lkitâbe min kablikum... | Meal: ...Kendilerine sizden önce kitap verilenlerden iffetli kadınlar (size helaldir).