ÖNERME

Din; tarihsel süreçte insanların ürettiği kültürel birikimlerin, geleneklerin veya yüzyıllar önce yazılmış kişisel yorumların (içtihat) toplamı değildir. Bilginin ve hükmün tek otoritesi Kur’an’dır.

Geçmiş âlimlerin görüşlerini sorgulanamaz mutlak doğrular olarak kabul etmek; Kur’an’ın şiddetle reddettiği "Atalar Dini"ne, yani körü körüne taklitçiliğe uymaktır. İslam, atalardan bulduğuna (gelenek) değil, Allah'tan indirilene (vahiy) uymayı emreder.

REFERANSLAR

Atalar Dini Yanılgısı (Bakara Suresi, 170. Ayet)[1]: "Onlara, 'Allah’ın indirdiğine uyun' denildiğinde, 'Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz yola uyarız' derler. Ya ataları bir şey düşünemeyen ve doğru yolu bulamayan kimseler idiyseler?"

• Kavram Analizi: Ayette geçen "bulduğumuz şey" (elfeynâ) ifadesi; tesadüfen karşılaşılan, sorgulanmadan devralınan kültürel mirası ifade eder. "İndirdiği" (enzele) kelimesi ise; dikey bir müdahale ile gelen, bozulmamış vahyi temsil eder. Kur'an, yatay düzlemde bulunanı yani kültürü değil; dikey düzlemden geleni, yani vahyi esas alır.

Otorite Tekliği (A’râf Suresi, 3. Ayet)[2]: "Rabbinizden size indirilene (Kur’an’a) uyun. O’nun yanı sıra başka velilerin (otoritelerin) peşine düşmeyin..."

Çağrıya Direnç (Mâide Suresi, 104. Ayet)[3]: "Onlara 'Allah'ın indirdiğine ve Elçisine gelin' denildiği zaman, 'Atalarımızı üzerinde bulduğumuz yol bize yeter' derler."

DEĞERLENDİRME

Bakara Suresi’ndeki ayet, insan zihninin en büyük yanılgısı olan gelenekçiliği deşifre eder. Mekkeli Allah'a ortak koşanların (müşrik) temel hatası Allah’ı inkâr etmek değil; Allah’ın mesajı yerine, atalarından gördükleri yerel uygulamaları (örf) din edinmeleriydi. Bugün de "Eski âlimler böyle demiş, bizden iyi bilirler" diyerek Kur’an’ı bir kenara bırakıp beşerî kitapları ana kaynak edinmek, ayette eleştirilen bu mantığın güncel bir yansımasıdır.

İndirilen Kur’an’dır; uydurulan veya sonradan eklenen ise beşerî yorumlardır. Bir âlimin asırlar önce kendi coğrafyasının ve zamanının şartlarına göre verdiği bir hüküm, evrensel ve değişmez bir din kuralı olamaz. Dini, tarihsel tortulardan ve insan yorumlarından arındırıp yalnızca kaynağına dayandırmak; ataların dinine değil, Allah’ın dinine tabi olmanın tek yoludur.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 170. Ayet: Arapça: وَاِذَا ق۪يلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَٓا اَلْفَيْنَا عَلَيْهِ اٰبَٓاءَنَاۜ اَوَلَوْ كَانَ اٰبَٓاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْـٔاً وَلَا يَهْتَدُونَ | Okunuş: Ve-iżâ kîle lehumu-ttebi’û mâ enzela(A)llâhu kâlû bel nettebi’u mâ elfeynâ ‘aleyhi âbâenâ(k) evelev kâne âbâuhum lâ ya’kilûne şey-en velâ yehtedûn(e). | Meal: Onlara, "Allah’ın indirdiğine uyun" denildiğinde, "Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz yola uyarız" derler. Ya ataları bir şey düşünemeyen ve doğru yolu bulamayan kimseler idiyseler?

[2] A’râf Suresi, 3. Ayet: Arapça: اِتَّبِعُوا مَٓا اُنْزِلَ اِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِه۪ٓ اَوْلِيَٓاءَۜ قَل۪يلاً مَا تَذَكَّرُونَ | Okunuş: İttebi’û mâ unzile ileykum min rabbikum velâ tettebi’û min dûnihi evliyâ(e)(k) kalîlen mâ teżekkerûn(e). | Meal: Rabbinizden size indirilene (Kur’an’a) uyun. O’nun yanı sıra başka velilerin (otoritelerin) peşine düşmeyin. Ne kadar da az öğüt alıyorsunuz!

[3] Mâide Suresi, 104. Ayet: Arapça: وَاِذَا ق۪يلَ لَهُمْ تَعَالَوْا اِلٰى مَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ وَاِلَى الرَّسُولِ قَالُوا حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ اٰبَٓاءَنَاۜ اَوَلَوْ كَانَ اٰبَٓاؤُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ شَيْـٔاً وَلَا يَهْتَدُونَ  | Okunuş: Ve-iżâ kîle lehum te’âlev ilâ mâ enzela(A)llâhu ve-ilâ-rrasûli kâlû hasbunâ mâ vecednâ ‘aleyhi âbâenâ(c) evelev kâne âbâuhum lâ ya’lemûne şey-en velâ yehtedûn(e). | Meal: Onlara "Allah'ın indirdiğine ve Elçisine gelin" denildiği zaman, "Atalarımızı üzerinde bulduğumuz yol bize yeter" derler. Ataları hiçbir şey bilmiyor ve doğru yol üzerinde bulunmuyor iseler de mi?