ÖNERME

Geleneksel algı, Haşr suresi 7. ayeti peygamberin Kur’an haricinde hüküm koyma (teşri) yetkisinin en büyük delili sayar. Oysa ayetin tarihsel bağlamı (sebebi nüzul) ve dilbilgisel yapısı incelendiğinde; konunun hukuk veya yasa değil, ekonomi ve bölüşüm olduğu görülür [1].

Ayet, peygamberin ganimet dağıtımındaki takdir yetkisine itiraz edenlere karşı, onun otoritesini koruyan idari bir uyarıdır. "Verdiğini alın" ifadesi, "emrettiğini yapın" manasında değil; "size uzattığı maddi payı kabul edin" manasındadır.

REFERANSLAR

Haşr Suresi, 7. Ayet[1]: "...Peygamber size ne verdiyse onu alın, size neyi yasakladıysa ondan sakının..."

• Kavram Analizi: Ayette "mâ âtâkumu-rrasûlu" (Resul size neyi verdiyse) ifadesi kullanılır. Arapçada ita (vermek) fiili, somut bir nesnenin transferidir. Eğer yasa koyma yetkisi kastedilseydi "mâ emerakum" (size neyi emrettiyse) denmesi gerekirdi. Sonuç olarak ayet; peygamberin verdiği parayı veya malı almayı, vermediğini istemekten vazgeçmeyi ifade eder.

• Analiz: Medine'deki Beni Nadir Yahudileri savaşılmadan sürgün edilince, kalan mallar savaşsız kazanılan gelir (fey) statüsüne girdi. Peygamber bu malları, ensarın yükünü hafifletmek adına büyük oranda fakir muhacirlere dağıttı. Bu durum, ganimetten pay bekleyen bazı kimselerin tepkisini çekince ayet inmiştir.

Tarihsel Bağlam (Beni Nadir Ganimeti)[2]: Tarihsel kaynaklar, bu ayetin savaş ganimeti (enfal) değil; savaşsız elde edilen kamu mallarının taksimi sırasında çıkan huzursuzluk üzerine indiğini doğrulamaktadır.

DEĞERLENDİRME

Bu ayeti, peygamberin Kur’an’da yer almayan bir haramı yasaklamasına delil getirmek, metnin bağlamını (context) aşan bir yorumdur. Elbette peygambere itaat farzdır; ancak bu ayet özelinde itaat, kamu mallarının yönetimi ve lidere güven çerçevesindedir.

Allah, sosyal adaleti sağlamak ve servetin sadece zenginler arasında dolaşan bir güç olmasını engellemek için inisiyatifi resulüne vermiştir. Dolayısıyla bu ayet, Resulullah'ın bağımsız bir yasa koyucu (şâri) değil; Allah'ın koyduğu yasaları en adil şekilde uygulayan icra makamı (yürütme) olduğunu gösterir.

KAYNAKLAR

[1] Haşr Suresi, 7. Ayet:

Arapça: وَمَٓا اٰتٰيكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهٰيكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُواۚ

Okunuş: ...vemâ âtâkumu-rrasûlu feḣużûhu vemâ nehâkum ‘anhu fentehû...

Meal: Peygamber size ne verdiyse onu alın, size neyi yasakladıysa ondan sakının.

[2] Durak Pusmaz. “Kur’an’da Fey Kavramı”. Usul İslam Araştırmaları 12/12 (01 Aralık 2009): 7-36. https://izlik.org/JA46HK46PY