ÖNERME

İmtihan kavramı, insanın başına sadece felaketlerin gelmesi veya sürekli acı çekmesi demek değildir. İmtihan; hayatın karşınıza çıkardığı her duruma, varlık veya yokluğa, hastalık veya sağlığa karşı iradenizle verdiğiniz cevaptır. Allah, başımıza gelen olayların faili değil, o olaylar karşısında takındığımız tavrın gözlemcisidir.

Sınavın mantığı şudur: Allah bir durumu yaratır yani soruyu sorar; insan ise Kur’an’ın emir ve yasaklarını tercih ederek o duruma bir reaksiyon verir yani cevabını yazar. Dolayısıyla insan kader kurbanı değil, bizzat kendi cevap kâğıdının yazarıdır.

REFERANSLAR

Sınavın Amacı (Mülk Suresi, 2. Ayet)[1]: "...O, hanginizin amel (davranış/eylem) bakımından daha güzel olduğunu sınamak için ölümü ve hayatı yarattı."

• Analiz: Amaç sadece inanmak değil, en güzel eylemi (ahsen-i amel) ortaya koymaktır.

Çift Yönlü Soru (Enbiyâ Suresi, 35. Ayet)[2]: "...Biz sizi, bir imtihan olarak hayır ile de şer ile de deneriz..."

• Analiz: Zenginlik de fakirlik kadar zor bir sorudur. Sağlık da hastalık kadar çetin bir testtir.

Olay ve Tepki (Bakara Suresi, 155. Ayet)[3]: "Andolsun ki sizi biraz korku ve açlık; mallardan, canlardan ve ürünlerden biraz eksiltme ile deneriz. (Ey Peygamber!) Sabredenleri müjdele."

• Analiz: Olay eksiltmedir (iflas/hastalık); istenen cevap ise sabırdır (direnç ve Allah’a güven).

DEĞERLENDİRME

Hayat bir sınav salonudur ve yaşanan her an bir sorudur. Mekanizma soru-cevap mantığıyla işler. Örneğin trafikte biri önünüze kırdığında bu bir sorudur (olay). Buna öfkelenip kavga etmek yanlış cevap (nefsî tepki), öfkeyi yutup hukuk dairesinde kalmak ise doğru cevaptır (Kur’anî eylem). Benzer şekilde büyük bir servete kavuşmak da bir sorudur. Buna kibirlenip Karun gibi "ben yaptım" demek kaybettirir; Hz. Süleyman gibi paylaşıp şükretmek ise kazandırır.

Allah’ın bizi sınaması, sonucunu bilmediği bir şeyi öğrenmesi demek değildir; O zaten Alîm’dir. Sınama; insanın içindeki potansiyelin dışa vurulması ve kişinin kendine şahitlik etmesi içindir. İnsan, başına bir olay gelip de ona bir eylemle cevap verene kadar; kendisinin ne kadar sabırlı, dürüst veya nankör olduğunu bilemez. Olaylar, karakterin aynasıdır. Bu bilince sahip insan, başına bir musibet geldiğinde "Neden ben?" diye arabesk bir isyana girmez. "Şu an önüme zor bir soru kondu, Allah bu kaosun içinde benden hangi salih ameli bekliyor?" diye düşünür. İmtihan edilgen bir acı çekme süreci değil, etken bir eylem üretme sürecidir. Soruları seçemeyiz ama cevapları seçmek bizim elimizdedir.

KAYNAKLAR

[1] Mülk Suresi, 2. Ayet:

Arapça: اَلَّذ۪ي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ لِيَبْلُوَكُمْ اَيُّكُمْ اَحْسَنُ عَمَلًاۜ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْغَفُورُۙ

Okunuş: Ellezî halaka-lmevte velhayâte liyebluvekum eyyukum ahsenu ‘amelâ(n) vehuve-l’azîzu-lğafûr(u).

Meal: O, hanginizin amelinin daha güzel olacağı hususunda sizi imtihan etmek için, ölümü ve hayatı yaratandır. O, üstündür, çok bağışlayandır.

[2] Enbiyâ Suresi, 35. Ayet:

Arapça: كُلُّ نَفْسٍ ذَٓائِقَةُ الْمَوْتِۜ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةًۜ وَاِلَيْنَا تُرْجَعُونَ

Okunuş: Kullu nefsin zâikatu-lmevt(i) veneblûkum bi-şşerri velhayri fitne(ten) ve-ileynâ turce’ûn(e).

Meal: Her canlı ölümü tadacaktır. Biz bir imtihan olarak sizi hayır ile de şer ile de deneriz. Sonunda bize döndürüleceksiniz.

[3] Bakara Suresi, 155. Ayet:

Arapça: وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْاَمْوَالِ وَالْاَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِۜ وَبَشِّرِ الصَّابِر۪ينَۙ

Okunuş: Velenebluvennekum bişey-in mine-lhavfi velcû’i venaksin mine-l-emvâli vel-enfusi ve-şşemerât(i) vebeşşiri-ssâbirîn(e).

Meal: Andolsun ki sizi biraz korku ve açlık; mallardan, canlardan ve ürünlerden biraz azaltma (fakirlik) ile deneriz. (Ey Peygamber!) Sabredenleri müjdele.