ÖNERME

Hayvanlar; insanın keyfine göre tasarruf edeceği duygusuz otomatlar veya cansız eşyalar değildir. Onlar da tıpkı insanlar gibi acı çeken, sevinen, aile kuran ve Allah’ı tesbih eden birer "ümmet"tir. Kur’an’a göre yeryüzü sadece insanlar için değil, tüm canlılar (enâm) için serilmiştir. Dili olup da derdini anlatamayan bu canlılara yapılan her türlü eziyet, şiddet veya ihmal; doğrudan Yaratıcı’ya yapılmış bir saygısızlıktır. Merhamet, sadece insanlara değil, can taşıyan her varlığa gösterildiğinde sahicidir.

REFERANSLAR

Hayvanların Hukuki Statüsü (En’âm Suresi, 38. Ayet)[1]: "Yeryüzünde yürüyen hiçbir hayvan ve iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki, onlar da sizin gibi birer ümmet (topluluk) olmasınlar. ...Sonra hepsi Rablerinin huzuruna toplanacaklardır."

• Kavram Analizi: Ayette geçen "Sizin gibi birer ümmet" ifadesi; hayvanların da insanlar gibi duyguları, sosyal bağları, psikolojileri ve yaşama hakları olduğunu kanıtlar. Allah, onlara "ümmet" diyerek tüzel kişilik ve onur bahşetmiştir.

Yaşam Alanı Hakkı (Rahmân Suresi, 10. Ayet)[2]: "O (Allah), yeryüzünü (sadece insanlar için değil) tüm canlılar için (enâm) serip döşedi."

• Analiz: Yeryüzü, insanın mülkü değil, tüm canlıların ortak yaşam alanıdır. Doğal ortamları yok etmek, diğer hissedarların hakkını gasp etmektir.

DEĞERLENDİRME

En’âm Suresi 38. ayet, evrensel hayvan hakları beyannamesinin temelidir. Bir köpeğe tekme atan veya bir kediyi aç bırakan kişi; sadece bir hayvana zarar vermiş olmaz, Allah’ın yarattığı bir milletin ferdine saldırmış olur. Hayvanlar "dilsiz kullar"dır; onların savunucusu bizzat Allah’tır.

Zevk için avlanmak, hayvanları dövüştürmek veya ekolojik dengeyi bozarak onların yaşam alanlarını tahrip etmek; bu ümmete karşı işlenmiş bir insanlık suçudur. Merhamet selektif (seçici) olamaz; bütüncül bir yaklaşımla, can taşıyan her varlığı kuşatmak zorundadır.

KAYNAKLAR

[1] En’âm Suresi, 38. Ayet:

Arapça: وَمَا مِنْ دَٓابَّةٍ فِي الْاَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَط۪يرُ بِجَنَاحَيْهِ اِلَّٓا اُمَمٌ اَمْثَالُكُمْۜ... | Okunuş: Vemâ min dâbbetin fî-l-ardi velâ tâ-irin yatîru bicenâhayhi illâ umemun emsâlukum... | Meal: Yeryüzünde yürüyen hiçbir hayvan ve iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki, onlar da sizin gibi birer ümmet olmasınlar.

[2] Rahmân Suresi, 10. Ayet:

Arapça: وَالْاَرْضَ وَضَعَهَا لِلْاَنَامِۙ | Okunuş: Vel-arda vada’ahâ lil-enâm. | Meal: O, yeryüzünü tüm canlılar için serip döşedi.