ÖNERME

İhlas Suresi; sadece "Allah Tektir" diyen teolojik bir metin değil, aynı zamanda varlığın nasıl ayakta durduğunu anlatan ontolojik (varlıkbilimsel) bir bildiridir. İnsanlar, aciz oldukları için sınırsız olan Allah’ı kendi zihin kalıplarına sokmaya meyillidirler. Kendi takvalarıyla O’na yükselmek zor geldiği için; O’nu aşağı çekip kendilerine yaklaştırmaya, ruhen bir bedene veya şekle oturtmaya çalışırlar. Diğer İbrahimî dinlerin düştüğü "İnsan suretinde Tanrı" veya "Baba Tanrı" hatası budur. Oysa Allah ile kul arasında kapatılamaz bir mahiyet farkı vardır. O, gökte oturan bir kral veya baba değil; kâinatın her an ayakta durmasını sağlayan, varlığın var olma sebebidir. "Allah size şah damarınızdan daha yakındır" ayeti; insanı laubali yapacak bir samimiyet değil, O’nun sisteme her an enerji veren ve sistemi içeriden gözlemleyen olduğu gerçeğini hatırlatan bir uyarıdır.

REFERANSLAR

Kalıpların Reddi (İhlâs, 1)[1]: "De ki: O Allah tektir."

• Kavram Analizi: Allah’ı fiziksel bir şekle sokacak, O’nu zihnimizdeki dar kalıplarla sınırlayacak her türlü benzetmeden kaçınmak gerekir. O, insan zihninin teklik algısının (sayısal birliğin) bile ötesinde, bölünemez ve modellenemez bir bütündür (Ehad).

Sistemin Kaynağı (İhlâs, 2)[2]: "Allah Samed’dir."

• Kavram Analizi: Samed; "içi dolu, som, parçalanmaz ve ihtiyaç duyulan" demektir. Kâinat kendi başına ayakta duran bir bina değil, her an O'nun iradesine muhtaç olan bir yansımadır.

Biyolojik Reddiye (İhlâs, 3)[3]: "O, doğurmamış ve doğrulmamıştır."

• Analiz: İnsanlar Allah’ı kendilerine benzetmek, o devasa seviye farkını kapatmak için "Allah Baba" gibi beşerî tabirler kullanmaya meyillidir. Allah, "aile/soy" gibi biyolojik kavramların O’na yakıştırılmaması için bu ayeti indirmiştir.

DEĞERLENDİRME

Allah'ın Samed (her şeyin kendisine muhtaç olduğu, O'nun hiçbir şeye muhtaç olmadığı) sıfatını anlamak için şu metafor hayati önem taşır: Bizler bir ekrandaki karakterler isek, Allah o ekrana gelen elektriği verendir, yaratandır.

Bir duvar ustası duvarı örer ve gider; usta ölse bile duvar ayakta kalır. Ancak ekrandaki görüntü böyle değildir. Elektrik kesildiği an (Allah iradesini çektiği an), ekrandaki görüntü donmaz, tamamen yok olur. Varlık, kendi kendine yeten bir yapı değil; her an Yaratıcı'dan gelen "Ol" (Kün) emriyle, yani enerjiyle ayakta duran dinamik bir süreçtir.

Allah insana şah damarından yakındır ama bu, insanın O’na saygısızlık edebileceği anlamına gelmez. Bu yakınlık, sistemin kurucusunun sistem üzerindeki denetim yakınlığıdır. Kul, haddini bilmeli; Yaratıcı ile yaratılan arasındaki o sonsuz mesafenin ve ontolojik farkın bilincinde olmalıdır. O'nu "Baba" diye çağırmak samimiyet değil; O'nun ilahlığını beşerîleştirmektir.

KAYNAKLAR

[1] İhlâs Suresi, 1. Ayet:

Arapça: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ

Okunuş: Kul huvallâhu ehad.

Meal: De ki: O Allah tektir.

[2] İhlâs Suresi, 2. Ayet:

Arapça: اللَّهُ الصَّمَدُ

Okunuş: Allâhus samed.

Meal: Allah Samed’dir (Her şey O’na muhtaçtır, O hiçbir şeye muhtaç değildir).

[3] İhlâs Suresi, 3. Ayet:

Arapça: لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ

Okunuş: Lem yelid ve lem yûled.

Meal: O, doğurmamış ve doğrulmamıştır.