ÖNERME

Kur’an, inanan insanı toplumdan soyutlanmış, "çevrimdışı" (offline) yaşayan bir varlık olarak kurgulamaz. Aksine; hayatın içinde, farklı inançlarla bir arada yaşayan ancak kırmızı çizgileri (firewall) olan bir karakter inşasını hedefler. Nisâ Suresi 140. ayet, ateist veya farklı inançtaki insanlarla iletişimi toptan yasaklayan bir ambargo değil; sohbetin içeriği hakikate, hakarete veya alaya dönüştüğünde devreye giren bir "Sosyal Haysiyet Protokolü"dür.

Amaç karşıdaki kişiyi silmek değil, onun saygısız eylemini protesto etmektir. Alay edilen ortamda tepkisiz kalmak, o zihniyeti zımnen onaylamak ve kendi kimliğini aşındırmaktır. Bu tavır bir kaçış değil; "Değerlerime saygı duyulmayan masada oturum açmam" diyen omurgalı bir duruştur.

REFERANSLAR

Protesto Emri (Nisâ Suresi, 140. Ayet)[1]: "Allah size Kitap’ta şunu indirmiştir: Allah’ın ayetlerinin inkâr edildiğini veya onlarla alay edildiğini işittiğiniz zaman, başka bir söze geçmedikleri müddetçe onlarla beraber oturmayın. (Aksi halde) siz de onlar gibi olursunuz..."

• Kavram Analizi: Ayetteki "hadîsin gayrihî" (başka bir söz) ifadesi, iletişimin tamamen kesilmesini değil, sadece frekansın değiştirilmesini şart koşar. Konu değişirse, bağlantı devam eder. "Misluhum" (onlar gibi) uyarısı ise, kötülüğe sessiz kalmanın suça iştirak olduğunu bildirir.

DEĞERLENDİRME

Ayetin en kritik noktası "Başka bir söze geçmedikleri müddetçe" şartıdır. Bu ifade, inananlara "konu değiştiği anda" o masaya dönebileceklerinin veya o kişilerle ticaret, bilim, sanat gibi konularda sohbet edebileceklerinin açık vizesidir. Kur’an, inançsız biriyle arkadaşlık etmeyi değil; inanca saldırılan toksik bir atmosferi solumayı yasaklar.

Eğer bir insan inancımıza saygı duyuyor ve medeni bir şekilde iletişim kuruyorsa; onunla bir arada yaşamakta hiçbir sakınca yoktur. Bu ayet insanları bloklamayı değil, ilişkiye sınır çizmeyi öğretir. Müslüman; her ortamda bulunan silik bir karakter değil, bulunduğu ortama saygıyı şart koşan, hakaret edildiğinde masayı terk edebilen ama konu normale döndüğünde insani ilişkisini sürdürebilen özgüvenli bireydir.

KAYNAKLAR

[1] Nisâ Suresi, 140. Ayet:

Arapça: وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ اَنْ اِذَا سَمِعْتُمْ اٰيَاتِ اللّٰهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَاُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتّٰى يَخُوضُوا ف۪ي حَد۪يثٍ غَيْرِه۪ۘ اِنَّكُمْ اِذًا مِثْلُهُمْۜ

Okunuş: Vekad nezzele ‘aleykum fî-lkitâbi en iżâ semi’tum âyâti(A)llâhi yukferu bihâ veyustehzeu bihâ felâ tak’udû me’ahum hattâ yehûdû fî hadîśin ġayrih(i) innekum iżen miśluhum.

Meal: O (Allah), Kitap’ta size şöyle indirmiştir: Allah’ın âyetlerinin inkâr edildiğini yahut onlarla alay edildiğini işittiğiniz zaman, onlar bundan başka bir söze dalıncaya (konuyu değiştirinceye) kadar kafirlerle beraber oturmayın; yoksa siz de onlar gibi olursunuz.