ÖNERME

Geleneksel algıda kâfir kavramı, Müslüman olmayan herkese yapıştırılan genel bir düşmanlık etiketine dönüşmüştür. Oysa Kur’an terminolojisinde kâfir (k-f-r); kelime kökü itibarıyla örten, gizleyen ve tohumu toprağa gömen demektir. Kur’an’da tanımlanan kâfir; gerçeği bilmediği için inanmayan kişi değil, hakikati net olarak gördüğü ve vicdanen bildiği halde, kibri veya çıkarı yüzünden gerçeğin üzerini örten nankör kişidir.

Dolayısıyla her gayrimüslim kategorik olarak kâfir değildir. Kur’an, Hristiyan ve Yahudilere kitap ehli (ehl-i kitap) diyerek özel bir statü tanır; onlarla evliliği ve yemeklerini yemeyi helal kılar. Bir insana kâfir diyebilmek için o kişinin kalbini yarıp, gerçeği bildiği halde inatla reddettiğini tespit etmek gerekir ki bu bilgi sadece Allah katındadır. İslam, insanları etiketlerine göre değil; vicdanlarına ve eylemlerine göre değerlendirir.

REFERANSLAR

Etimolojik Kök (Hadîd Suresi, 20. Ayet)[1]: "...Tıpkı ekincilerin (küffar/çiftçilerin) hoşuna giden bitkiyi yetiştiren yağmur gibidir..."

• Kavram Analizi: Küffar kelimesi bu ayette tohumu toprakla örten çiftçiler anlamında kullanılmıştır. Kelimenin kökeni olan "k-f-r", bir şeyin üzerini kasten kapatmak demektir. Bu dilbilimsel veri, kâfirliğin bir bilgisizlik hali değil, bilinen bir gerçeği örtme eylemi olduğunu kanıtlar.

Kurtuluş Kriteri (Bakara Suresi, 62. Ayet)[2]: "Şüphesiz iman edenler; Yahudiler, Hristiyanlar ve Sâbiîlerden kim Allah'a ve ahiret gününe inanır, hayra ve barışa yönelik iş yaparsa... onlara korku yoktur."

• Analiz: Ayet, kurtuluşun belirli bir kimlik grubuna ait olmadığını; evrensel ahlak ve yaratıcı bilinci (tevhid) merkezine alanların ilahi koruma altında olduğunu gösterir.

Sosyal İlişkiler (Mâide Suresi, 5. Ayet)[3]: "...Kendilerine kitap verilenlerin yemeği size helal, sizin yemeğiniz de onlara helaldir... Onların namuslu kadınlarıyla evlenmek de size helaldir..."

• Analiz: Kur’an, kâfir olarak nitelendirdiği ve mutlak düşmanlık beslenen bir grupla bu derece derin insani ve sosyal bağlar kurulmasına izin vermezdi. Bu ayet, diğer inanç sahiplerinin otomatik olarak "kâfir" sayılmayacağının hukuki delilidir.

DEĞERLENDİRME

Kur’an’da kâfir bir kimlik değil, bir tavırdır. İslam’ı hiç duymamış bir yerliye veya İslam’ı yanlış tanıtılan görseller üzerinden tanıyan birine kâfir denilemez. Onlar ancak "bilmeyenler" veya "yanlış bilenler"dir. Gerçek kâfirlik; hakikati, vicdanının sesi kadar net duyduğu halde konforunu veya iktidarını kaybetmemek için o sesi kasten susturma (örtme) eylemidir.

Bu tavır, inançsız birinde olabileceği gibi, dini çıkarları için kullanan birinde de görülebilir. Arapçada nimete nankörlük etmek (küfran-ı nimet) kavramı bu nankörlüğü temsil eder. Sonuç olarak İslam insanları "biz ve onlar" şeklinde kutuplaştırmaz; hakikate sadık kalanlar ve gerçeklerin üzerini nankörce örtenler şeklinde ayırır.

KAYNAKLAR

[1] Hadîd Suresi, 20. Ayet:

Arapça: ...كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ...

Okunuş: ...Kemeseli gaysin a’cebel kuffâra nebâtuhu...

Meal: ...Tıpkı ekincilerin (çiftçilerin) hoşuna giden bitkiyi yetiştiren yağmur gibidir.

[2] Bakara Suresi, 62. Ayet:

Arapça: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَىٰ وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا...

Okunuş: İnnellezîne âmenû vellezîne hâdû ven nasârâ ves sâbiîne men âmene billâhi vel yevmil âhiri ve 'amile sâlihan...

Meal: Şüphesiz iman edenler; Yahudiler, Hristiyanlar ve Sâbiîlerden kim Allah'a ve ahiret gününe inanır, hayra ve barışa yönelik iş yaparsa...

[3] Mâide Suresi, 5. Ayet:

Arapça: ...وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ ۖ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ...

Okunuş: ...Ve taâmullezîne ûtul kitâbe hıllun lekum ve taâmukum hıllun lehum...

Meal: ...Kendilerine kitap verilenlerin yemeği size helal, sizin yemeğiniz de onlara helaldir.