ÖNERME

Geleneksel fıkıhta, kılınmayan namazların sonradan kılınması (kaza) bir zorunluluk olarak görülür. Bireyler, yıllarca süren bir borç algısıyla geçmişi telafi etme çabasına girer. Oysa Kur’an’da kaza kavramı sadece oruç için kullanılır; namaz için kullanılmaz. Namaz, bankaya olan bir para borcu değil, güneşin hareketlerine endeksli vakitli bir şahitliktir. Vakti çıkan namazın telafisi, eylemi taklit etmek değil, o anı kaçırdığı için tövbe etmektir. Kaza namazı, vicdanı rahatlatmak ve "nasıl olsa sonra kılınır" gevşekliğine kapı aralamak amacıyla sonradan üretilmiş bir formüldür.

REFERANSLAR

Vakit Şartı (Nisâ, 4/103)[1]: "...Şüphesiz namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş (mevkûta) bir farzdır."

• Kavram Analizi: Ayette geçen mevkûta kavramı, vaktin kesin sınırlarla çizildiğini ifade eder. Vakit girmeden namaz kılınamayacağı gibi, vakit çıktıktan sonra kılınan namaz da o vaktin namazı olmaz. Tren kaçtıktan sonra bileti kullanmaya çalışmak geçersizdir.

Kaza Ayrımı (Bakara, 2/185)[2]: "Kim hasta veya yolcu olursa, tutamadığı (oruç) günleri sayısınca diğer günlerde tutsun..."

• Analiz: Yaratıcı, oruç ibadeti için açıkça "sonra tutun" (kaza edin) derken, namaz için en zorlu an olan savaş ve korku halinde bile "sonra kılarsınız" dememiş; "kısaltarak da olsa vaktinde kılın" emrini vermiştir [3]. Namazın kazası olsaydı, can derdindeki askerlere erteleme izni verilirdi. Bu durum, namazın kazasının olmadığını gösterir.

DEĞERLENDİRME

Namaz, sonradan ödenebilen bir banka borcu değildir. Namaz, o anki güneşe, zamana ve duruma şahitlik etmektir. Bilerek veya tembellikle namazı kaçıran kişi, telafisi olmayan bir fırsatı yitirmiştir. Yapılması gereken; veresiye defteri tutar gibi geçmiş namazları hesaplamak değil, samimiyetle tövbe etmek ve gelecekteki ibadetleri muhafaza etmektir. Geçmişin tek telafisi, geleceği düzeltmektir.

"Nasıl olsa kaza edilir" düşüncesi, insan psikolojisini namazı vaktinde kılma disiplininden koparır ve ertelemeye iter. "Kaza yoktur, kaçarsa gider" bilinci ise mümini o vaktin kıymetini bilmeye ve ibadete daha sıkı sarılmaya teşvik eder. Geçmiş yılların namaz borcu diye bir kavram yoktur; geçmiş yılların tövbe borcu vardır. Aslolan, mevcut namazları dosdoğru kılmak ve iyilik (sadaka/infak) yaparak arınmaktır.

KAYNAKLAR

[1] Nisâ Suresi, 103. Ayet:

Arapça: ...إِنَّ الصَّلاَةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَّوْقُوتًا...

Okunuş: ...İnnes salâte kânet alel mü’minîne kitâben mevkûtâ...

Meal: ...Şüphesiz namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır.

[2] Bakara Suresi, 185. Ayet:

Arapça: ...وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ...

Okunuş: ...Ve men kâne marîdan ev alâ seferin fe iddetun min eyyâmin uhar...

Meal: ...Kim hasta veya yolcu olursa, tutamadığı günleri sayısınca diğer günlerde tutsun...

[3] Nisâ Suresi, 102. Ayet: (Korku Namazı bahsi: Savaş anında namazın nasıl kısaltılarak kılınacağını anlatır, ertelemeyi değil.)